- Inleiding
‘Wereldproblemen met barmhartigheid te lijf?’
Barmhartigheid is het tonen van diep medeleven en mededogen met mensen die het moeilijk hebben, waarbij dit gevoel direct wordt omgezet in concrete daden van hulp en ondersteuning. ‘Je voelt je zo betrokken bij het lijden of de nood van een ander, dat je geneigd bent om actief hulp, vergeving of troost te bieden’.
Barmhartigheid in de politiek is daarentegen het streven om ‘kwetsbaren’, ‘minder bevoorrechten’ of ‘emotioneel geraakten’ te beschermen en menselijke waardigheid centraal te stellen.
Medelijden, mededogen en barmhartigheid wordt – ondanks dat het een minder positieve uiting wordt gevonden – als een belangrijke hoeksteen van humanisme beschouwd en het krijgt een belangrijke plaats in verschillende filosofieën én godsdiensten. Vaak is het begrip verwant aan barmhartigheid, naastenliefde, genade en vergeving! Maar de betekenis van compassie is niet eenduidig!
Medelijden (ook mededogen, medeleven, compassie, erbarmen, deernis, medegevoel, meedogendheid, barmhartigheid, etc.) is een vorm van empathie, waarbij iemand meevoelt met het ‘lijden’ van een ander. In de Kerklatijn wordt gesproken over ‘compassio’, dat afgeleid is van compati wat zoiets als beklagen, medelijden … samen-lijden betekent en dat toch enigszins verwijst naar het christelijke deugdkarakter van toen; van ooit eens [1]. En juist daar ligt de kern van de betrokkenheid bij emotionele situaties van een ander; daar ligt (mijn) compassie, mijn betrokkenheid!
‘Hoe ervaar ik de emoties van die ander?’.
In de geschiedenis van het Westerse denken wordt medelijden – compassie – op verschillende manieren geïnterpreteerd; Plato bant medelijden volledig uit zijn ideaalbeeld over het leven; Aristoteles is in zijn ethiek wat genuanceerder: ‘Wanneer verdient iemand medelijden? En, hoeveel medelijden is in een bepaalde situatie gepast? Augustinus van Hippo (bisschop en kerkvader, [1]) was de mening toegedaan dat compassie ‘deugd bevorderend’ was. Maar in de twintigste eeuw heeft Nietzsche zijn opmerkelijk visie over compassie een slechte reputatie bezorgd: ‘dat compassie op zwakte en verval duidt, dat het juist de moraal vernietigt, dat compassie het lijden zou verdubbelen: niet alleen het slachtoffer lijdt, maar ook degene die medelijden met hem heeft, lijdt op zijn beurt aan diens lijden’, ’God zelf is aan medelijden met de mensheid gestorven’.
Toch scoort Nietzsche hiermee een klein puntje, namelijk dat er wel degelijk zoiets bestaat als een cumulatieve opeenhoping van emoties. Een voorbeeld van zo’n opeenhoping is de massale uitbarsting van verdriet na het overlijden van prinses Diana. Er werden wel gevoelens gedeeld, maar niet op een empathische manier; het werd alleen maar erger toen de mensen in elkaars gevoelens bleven ‘harken’.
‘Barmhartigheid zou bijvoorbeeld ook het sleutelwoord moeten zijn bij de problemen met onze economie, klimaatverandering en migratie’ [Cees Brinkhuizen].
[1] Augustinus van Hippo [354 – 430 na Chr.] was de bedenker van ‘compassio’, van dit samen-lijden!
2.0 De cognitivistische emotie-theorie
De betekenis van compassie is niet eenduidig. Soms wordt er medelijden mee bedoeld – emotioneel betrokken zijn bij moeilijke of pijnlijke situaties van die ander, maar ook empathie – het vermogen zich in te leven in de emoties van een ander. Dit kunnen zowel positieve als negatieve emoties zijn. Dus ook het mee beleven van vreugde, enthousiasme en blijdschap. Iemand die met compassie meeleeft met een verdrietig persoon is niet zelf verdrietig! Hij beseft wat het betekent om verdriet te hebben. Hij kan het zich voorstellen, zich in zo’n situatie inleven, maar hij of zij is zelf niet verdrietig. Dus compassie is niet hetzelfde voelen als de ander!
‘De kern van betrokkenheid’
Prof. dr. Joachim Duyndam [Woord en Dienst, aug. 2011] omschrijft compassie als: ‘Het zich gevoelsmatig inleven in de emoties van anderen’; ‘Het emotioneel aanwezig zijn in de gevoelens van een ander’. De betekenis van deze formulering is enerzijds gebaseerd op de cognitivistische emotie-theorie [1], waarin vooral aandacht wordt geschonken aan de uitwendige, zichtbare en bespreekbare kant ervan. Maar hoe kan compassie dan betrekking hebben op de ‘binnenkant’ van iemands emoties? Hoe kan mijn compassie iemands zelfgewaarwording of lichaamsbewustzijn bereiken? Wel … aldus prof. Joachin Duyndam: ‘Een vorm van hoe ik het proces waarneem; een vorm of een proces van waarneming’. En juist daar ligt de kern van de betrokkenheid bij emotionele situaties van een ander; daar ligt (mijn) compassie, mijn betrokkenheid! ‘Hoe ervaar ik de emoties van die ander?’. Maar dan komt de vraag direct in mij op: ‘Hoe ontstaan emoties en wat zijn eigenlijk emoties? Wat zijn natuurlijke en onnatuurlijke emoties of reacties’?
[1] Cognitivisme is een psychologische stroming en leertheorie die de menselijke geest beschouwt als een actieve informatieverwerker, vergelijkbaar met een computer.
3.0 Compassie heeft Bijbelse wortels
‘Voor SGP is barmhartigheid geworteld in de Bijbelse opdracht om de naasten lief te hebben’
Het leven van Jezus belichaamt voor christenen de kern van medelijden en naastenliefde. Christus’ voorbeeld spoort christenen aan om hun eigen verlangens te verzaken (!) en om mededogen te tonen ten aanzien van anderen, in het bijzonder voor diegenen die hulp nodig hebben. Jezus verzekert zijn toehoorders, dat ‘zij die genade tonen, gezegend zijn’. In de parabel van de Barmhartige Samaritaan [Lucas 10: 25-37, [1]] houdt hij zijn volgelingen de idealen van medelijden en naastenliefde voor. In dit verhaal verbindt Jezus compassie in de zin van ontferming en barmhartigheid met het Oudtestamentisch Gebod van naastenliefde. Jezus zei onder andere in Mattheüs 5:7, dat men met compassie anderen moet benaderen, niet alleen degene in nood maar ook anderen.
‘Rechtvaardigheid en barmhartig asielbeleid?’
In het Westerse christendom gaan de begrippen medelijden en naastenliefde gepaard met het principe van liefdadigheid, wat heeft geleid tot het ontstaan van een reeks liefdadigheidsorganisaties. Maar in de hedendaagse ethiek, en ook in ons alledaagse zelfbegrip, geldt compassie als iets dat afbreuk doet aan onze waardigheid. Het is iets kleinerends, zowel voor degene die het heeft als voor degene die het betreft. ‘Ik wil geen medelijden’, ik wil mijn recht’, ik wil erkenning’, zegt het slachtoffer tegenwoordig. Daarom lijkt compassie niet goed meer te rijmen met de in het tegenwoordige mens-beeld én zelfbeeld zo belangrijke waarden als autonomie en zelfrespect.
Als Paulus oproept: ‘verdraagt elkander’, vertalen wij dat tegenwoordig in ‘verdraag mij maar!’ [Bron: Marcel Becker]
Toch zien we nog steeds in het christelijke gebed, dat God vaak als erbarmend en medelijdend wordt aangesproken. Compassie – ‘Oh, Heer heb medelijden met mij en vergeef mijn zonden’ – wordt dan de wijze waarop men hoopt, dat God aan ons zal verschijnen.
[1] Nieuwsbrief ‘Hoe betrouwbaar is het Nieuwe Testament’ – 2027
4.0 Wat zijn emoties
‘Emoties is energie in beroering’
Een emotie wordt vaak omgeschreven als een innerlijke beleving of gevoel van bijvoor-beeld vreugde, angst, boosheid, verdriet dat door een bepaalde situatie wordt opge-roepen of spontaan kan optreden. In een meer algemene of biologische zin kan men een emotie echter ook definiëren als een reactie van onze hersenen (!) op een positieve of negatieve gebeurtenis. Onze hersenen, onze breinmassa?
4.1 Hoe ontstaan emoties?
Het leven op aarde zou erg simpel zijn, indien ál je beslissingen de beslissingen waren die je zuivere geest – je ziel, je innerlijke Zelf – nemen wil. Dán was het allemaal erg simpel! Als je zou luisteren naar de zuivere geest (de ziel) in jou, dan zouden alle be-sluiten veel gemakkelijker genomen kunnen worden en dan zouden de gevolgen alleen maar vreugde brengen. Omdat de keuzes van de zuivere ‘geest’ – jouw innerlijke Zelf, je ziel – altijd de hóógste keuzes zijn. Ze hoeven niet te worden herzien. Ze hoeven niet te worden geanalyseerd of geëvalueerd. Ze zouden in principe – zonder tegenspraak van de ‘geest’ (je breinmassa) – gewoon opgevolgd en uitgevoerd moeten worden.
Maar je bent niet alléén een zuivere ‘geest’. Je bent een drieledig wezen van lichaam, ziel en ‘geest’. Dat is zowel een glorie als een wonder. Want veel van je besluiten worden op alle drie die niveaus (op zielen-, geest-, en lichaamsniveau) tegelijkertijd genomen, en die zijn lang niet altijd met elkaar in overeenstemming. Je ziel kan keuzes maken en beslissingen nemen, maar het kan zijn dat de ‘geest’ – het verstand, het bewustzijn maar niet alleen de breinmassa, maar het totale cel-geheugen – ‘tegenspartelt’; er een andere gedachte, want dat is wat de ‘geest’ is, erop nahoudt.
Je ziel kan keuzes maken en beslissingen nemen en doet dat op drie innerlijke niveaus, te weten: logica, intuïtie en emotie. Soms vanuit alle drie tegelijk waardoor er nog meer innerlijke conflicten tussen ‘geest’ en ziel kunnen ontstaan. Vaak wil je lichaam dat je het ene besluit neemt terwijl je ziel iets anders zoekt en je geest naar weer iets anders verlangt. Jongelui hebben een gezegde, ‘ze allemaal op een rijtje hebben’, en dat is nauw precies die die samenhang uitdrukt.
In de verschillende niveaus waarop je je keuzes maakt, kun je nog méér niveaus onderscheiden. Het duidelijkst is dat zo met het niveau van de ziel. Je ziel kan keuzes maken op drie innerlijke niveaus: logica, intuïtie en emotie. En in één van deze drie niveaus – die van emotie – zitten nog vijf niveaus! Dat zijn de vijf natuurlijke emoties (dr. Elisabeth Kübler-Ross): verdriet, boosheid, afgunst, angst en liefde. En ook hierin zijn er twee uiteindelijke niveaus – liefde en angst -, die er toedoen. Liefde en angst zijn elk één van de vijf natuurlijke emoties, maar ze vormen ook de basis van iedere emotie afzonderlijk. De andere drie emoties zijn gevolgen van deze twee.
Uiteindelijk worden ál je gedachten ingegeven door liefde en angst! Dat is de grote polariteit; de twee tegenovergestelde uiteinden. Dat is de goddelijke tweeheid; de goddelijke dichotomie, de twee schijnbaar tegenstrijdige waarheden die tegelijkertijd in dezelfde ‘ruimte’ bestaan. Alles komt dus uiteindelijke op één van deze twee neer. Alle gedachten, ideeën, concepten, begrippen, besluiten, keuzes en daden worden door deze twee gestuurd. En tenslotte is er in de werkelijkheid maar één: liefde. De waarheid is dat er alleen liefde is. Het klinkt misschien paradoxaal, maar zelfs angst is op liefde gebaseerd en als angst op de juiste manier gebruikt wordt, drukt hij liefde uit.
Voorbeeld: ‘Angst drukt liefde uit’
Alles drukt liefde uit als het in de hoogste vorm wordt uitgedrukt. De moeder die het kind redt van de aanstormende vrachtwagen, drukt die angst uit of liefde? Allebei, angst voor het leven van het kind en genoeg liefde om haar eigen leven te wagen om dat van het kind te redden. Zo zie je dat angst in zijn hoogste vorm liefde wordt … liefde is … uitgedrukt in angst.
Zo zit dat ook met de andere emoties op de schaal van natuurlijke emoties: verdriet, boosheid en afgunst zijn allemaal vormen van angst, die op zijn beurt een vorm van liefde is. Het één leidt tot het andere! Maar het kan een probleem worden als één van de vijf natuurlijke emoties worden verdraaid. Dan worden ze grotesk en zijn ze niet meer als een vorm – een aftreksel – van liefde te herkennen.
4.2 Onnatuurlijke emoties
Emoties zijn de taal van de ziel; en je ziel is jouw waarheid! Emoties zijn de taal van de ziel, maar je moet je ervan vergewissen dat je naar je ware emoties luistert en niet naar één of ander nep-model dat je verstand heeft geconstrueerd. Want sommige gevoelens zijn ware gevoelens; dat zijn gevoelens die in de ziel zijn geboren. Sommige gevoelens daarentegen zijn vals, nep. Zij worden in je verstand (je breinmassa) geconstrueerd.
Met andere woorden, het zijn helemaal géén ‘gevoelens’. Het zijn gedachten! Gedachten die zich voordoen als emoties! Dergelijke gedachten zijn gebaseerd op jouw eerdere ervaringen en op de waargenomen ervaringen van anderen.
Gedachten zijn géén emoties, het zijn eerder ideeën hoe jij je zou ‘moeten’ voelen. Wanneer gedachten en emoties verward raken, raakt de waarheid uit zicht, verloren. Negatieve gevoelens zijn géén ware gevoelens; het zijn eerder je gedachten over iets, gebaseerd op een eerdere ervaring van jou en van anderen.
4.3 Wat te doen, hoe te handelen in emo-situaties bij ‘minder bevoorrechten’?
Beslis eerst |Wie| en |Wat-je-bent| in relatie tot hen; zij die verzeild geraakt zijn in een emotionele of pijnlijke situatie. Of in een bredere context geplaatst: ‘Hoe te handelen bij bijvoorbeeld de minder bevoorrechten?’
Als jij vervolgens beslist dat jij jezelf wenst te ervaren als steun, hulp, liefdevol en meelevend en zorgzaam, zoek dan uit hóe je dat het beste kunt zijn. En merk op dat je vermogen om die dingen te zijn, niets te maken heeft met wat anderen aan het zijn of doen zijn! Soms is de beste manier om van iemand te houden of de beste hulp te geven, hen alleen te laten of hen in staat te stellen zichzelf te helpen. Onthoud dat de beste hulp die je kunt geven, is mensen te helpen ontwaken, ze eraan te herinneren |Wie-ze-werkelijk-zijn|.
‘Eigenbelang? Ondoordacht egoïstisch zijn door onbeperkt behulpzaam te zijn?’
Er zijn vele manieren waarop dit kan worden gedaan. Soms met een klein beetje hulp; een duwtje, een zet, een por …………. En soms met de beslissing om hen hun eigen koers te laten varen, hun eigen pad te volgen, hun eigen ritme aan te houden, zonder enige bemoeienis of ingrijpen van jouw kant. Wat binnen jouw mogelijkheden ligt om iets voor de ‘minder bevoorrechten’ of de ‘emotioneel geraakten’ te doen, is het helpen te her-inneren. Dat wil zeggen hun de weg te wijzen naar een nieuw innerlijk zelfbewustzijn. En, daarnaast moet ook jij een nieuw innerlijk bewustzijn over hen vormen, want als jij hen als ‘minder bevoorrechten’ beschouwt, dan zijn zij dat ook. [Een natuurwet zegt: ‘negatieve gedachten trekt en creëert negatieve energie aan’]
‘Misplaatste naastenliefde en ongewenste afhankelijkheid’
Wanneer hulp wordt aangeboden op zo’n manier dat het blijvende afhankelijkheid creëert in plaats van snelle onafhankelijkheid, dan creëer jij misplaatste naastenliefde en onge-wenste afhankelijkheid! Wanneer je iemand uit medeleven toestaat op jou te steunen in plaats van op zichzelf, dan is dat geen medeleven maar dat is dwang. Je hebt een dwangmatig verlangen naar macht. Want dit soort hulp komt neer op kicken op macht!
Dit onderscheid kan echter bij velen van ons zeer gevoelig liggen en soms besef je niet eens dat je kickt op macht. Je gelooft oprecht dat je je best doet om een ander te helpen, maar let goed op dat je niet gewoon bezig bent je eigenwaarde te verhogen! Want in de mate waarin je toelaat dat andere mensen jou verantwoordelijk voor hen maken, in dezelfde mate heb je hen toegelaten jou machtig te maken. En dat geeft je natuurlijk een gevoel van waardigheid. Dit soort hulp is echter als een afrodisiacum dat de zwakken verleidt. Het doel is om de zwakken te helpen sterk te worden, niet om de zwakken zwakker te maken.
Regeringen, georganiseerde religies en dienstverlenende instanties begrijpen dat hulp macht is én … geeft!
5.0 Schijnbaar-betrokkenheid
Schijnbaar-betrokkenheid lijdt tot valse hoop die ten onrechte laat denken dat jij wel betrokken bent bij de gevoelens of emoties van die ander. Jij doet als of je erg betrokken bent, maar in werkelijkheid sluit jij je af voor de gevoelens van die ander. Omdat jij in werkelijkheid – diep van binnen – nog angstig bent, voor die onbekende bedreigende gevoelens. Door het kunstmatig afsluiten van onder andere je hart- en buikchakra laat je geen gevoelens van die ander binnen en het communicatieproces tussen de zielen stokt.
Jij – die zichzelf heeft afgesloten – communiceert nu met je ‘geest’, je breinmassa. Je gaat beredeneren hoe je zou moeten reageren op een dergelijke situatie. Dat is toch wat je is geleerd? Compassie, medeleven en zelf medelijden tonen? Zodra je dat niet doet, wordt het etiket van ‘afvallige’ opgeplakt.
Neen, compassie komt vanuit je innerlijke, hogere Zelf (je ziel) en niet vanuit je verstandsgevoel. Het is dus van groot belang om dát onderscheidt te maken door jezelf de vraag te stellen: ‘Communiceer ik met mijn ‘geest’ (mijn verstand, mijn hersenen) of met mijn innerlijke Zelf?’ Indien je communiceert met je innerlijke Zelf, dan zal je blijd-schap, vreugde, oprechtheid ervaren en dat is iets anders dan valse hoop-verwachtingen … bij die ander.
Compassie is spreken, luisteren én voelen door middel van je hartgevoelens. Stel je hart open en je zult leren voelen, wat oprechte gevoelens zijn. Oprechte emoties en geen valse emoties.
6.0 De Bijbelse kerkelijke wortels van evangeliseren of toch het pad van de gnostische Jezus volgen?
Jezus’ gave was, dat hij iedereen zag als wie ze waarlijk zijn. Hij weigerde de uiterlijke verschijning te accepteren; hij weigerde te geloven wat anderen over zichzelf geloofden. Hij had altijd een hogere gedachte en nodigde ook altijd anderen uit tot hetzelfde. Maar hij respecteerde ook altijd waar anderen verkozen te zijn. Hij verlangde niet dat zij zijn hogere idee accepteerden, bood het hooguit aan als een uitnodiging.
Hij handelde ook met medeleven – en als anderen ervoor kozen zich te beschouwen als wezens die bijstand nodig hadden, verwierp hij hen niet om hun verkeerde inschatting, maar stond toe dat zij van hun realiteit hielden – en hij stond allen liefdevol bij in de uitwerking van hun keuzes. Want Jezus wist dat voor sommigen het snelste pad naar |Wie-zij-zijn| liep door |Wie-zij-niet-zijn|.
‘Eerlijk uiting aan je verlangens geven en blijvende afhankelijkheid’
Iedereen die Jezus om hulp vroeg, ontving die hulp dan ook. Als iemand oprecht verlichting zocht, eerlijk uitdrukking gaf aan zijn verlangens zich naar het volgende niveau te begeven, gaf Jezus hem de kracht, de moed en de wijsheid om dat te doen. Hij manifesteerde zichzelf – en terecht – als een voorbeeld en moedigde zo de mensen aan om in hem te geloven, zo niet meer. Hij zou hen zeker niet op een dwaalspoor brengen!
7.0 Hoe kies je op basis van gevoel?
‘In principe kan iedereen het, maar we zijn het verleerd’, zegt Harry Starren, directeur van De Baak, het opleidingscentrum van VNO-NCW. ‘Vraag een kind wat hij wil en hij gaat stralen’. Vraag je het aan een volwassene, dan gaat hij eerst moeilijk kijken, moet hij er vervolgens heel diep over nadenken en in sommige gevallen gaat hij er zelfs bij huilen.
‘Sociaal wenselijk gedrag?’
Kinderen daarentegen zijn niet gehinderd door een ‘vervuilde geest’; een ‘geest’ (niet je ziel) overladen met en door overtuigingen van die ander. Omdat we in een sociaal systeem acteren, laten we ons graag beïnvloeden door onze omgeving, onze ouders, leraren en vrienden. We zetten als het ware onze eigen wil of eigen opvattingen aan de kant voor sociaal wenselijk gedrag. Maar als je je eenmaal sociaal weet te gedragen en rekening houdt met anderen, sta je voor de paradoxale opdracht dat je weer moet leren voelen wat je zelf wilt!
8.0 Slot
Compassie is een modewoord geworden, dat ten pas en te onpas wordt ‘gepredikt’ door hen die niet bij hun ware gevoelens kunnen komen. Het klinkt mooi om te spreken over compassie – mededogen, medegevoel, medelijden, mededogen, welwillendheid – maar wat houden deze woorden in als jezelf niet in staat bent ‘iets’ daadwerkelijk te voelen voor die ander. Geen oprechtheid, geen eerlijkheid, geen gemeenschap, geen gelijkwaardigheid, geen openheid – termen die allemaal van toepassing zijn in de huidige wereldse crisis. Het ontbreekt gewoonweg aan de bereidheid om te luisteren naar het (ons) ware gevoel; het verstand wordt geprefereerd. We hebben de mond vol van compassie – mededogen – maar het zijn slechts woorden. Woorden zonder enige betekenis, zonder enige inhoud.
Staan al je zintuigen en emoties wel ‘open’ om je passie waar te kunnen nemen. Laat je iets dat je ervaart of overdenkt echt zintuigelijk en emotioneel ‘landen’ in je bewustzijn, of neem je het alleen cognitief waar?
8.1 Een egoïstische instelling: alleen maar aan jezelf denken?
‘De meest liefhebbende persoon is de persoon die óp-zich-Zelf gericht’ is!’ [Neale Donald Walsch]
Egoïsme kan op twee manieren worden geïnterpreteerd: ‘technisch’ en ‘moreel’. In technische zin betekent het, dat je voor jezelf zorgt en aan je eigen welzijn denkt. In morele zin houdt egoïsme in, dat je je eigen welzijn boven dat van een ander stelt. Het is vooral die laatste betekenis waar de meesten van ons direct aan denken. Ook al is aan jezelf denken en voor jezelf kiezen in veel gevallen verstandig, gewaardeerd wordt het meestal niet.
‘Bestaat ‘gezond’ egoïsme?’
In onze op prestatiegerichte maatschappij, waar de sterkste meestal overeind blijft ten koste van de zwakkere, is een zekere portie egoïsme waarschijnlijk zelfs noodzakelijk. Egoïsme is zelfs de motor achter veel winstgevende ondernemingen. Mensen die goed voor zichzelf zorgen, zullen hun beste beentje voorzetten wanneer ze daar flink voor beloond worden. Daar komt nog bij dat egoïsme, wanneer men het op de juiste wijze uitlegt en er een goed gebruik van maakt, de mogelijkheid geeft om zich als persoon verder te ontwikkelen. Iemand die er moeite voor doet om zichzelf te leren kennen en nadenkt over zijn karakter en zijn manier van doen, houdt zich in eerste instantie met zichzelf bezig en gedraagt zich dus in feite egoïstisch. De zelfkennis die daaruit voortkomt kan echter tot beslissingen leiden die ook van voordeel zijn voor anderen.
Het zou ook verkeerd zijn de eigen behoefte op de tweede plaats te stellen, alleen uit angst om voor egoïstisch te worden uitgemaakt. Dit ‘fatsoenlijk gedrag’ ten opzichte van anderen veroorzaakt op den duur frustraties, omdat de erkenning en de dank, die men stiekem verwacht voor het zichzelf op de tweede plaats stellen, in de meeste gevallen uitblijven.
8.2 Eigenbelang versus egoïsme
Waarvoor heb je ‘het’ dan nodig?
Eigenbelang of eigenbaat is een voordeel waarmee het persoonlijke welzijn is gemoeid. Tegenover eigenbelang staat onbaatzuchtigheid, medeleven, het belang van anderen en het algemeen belang. Maar wat is dat eigenbelang nu precies? Wat bedoelde Boeddha bijvoorbeeld met de uitspraak dat je ‘alleen maar goed hoeft te zijn voor jezelf om goed te kunnen zijn voor een ander’?
Eigenbelang = zielenrust?
Je vindt het bijvoorbeeld voor jezelf nodig dat een bepaalde persoon (je vrouw, je kind, je moeder, etc.) gelukkig is, dat een baan succesvol is of dat aan een andere gevoels-matige of lichamelijke behoefte wordt voldaan. Dat is het moment waarop je zou moeten opmerken dat jij hier nu ook bent, maar dan zónder dit alles. Waarvoor heb je het dan nodig?
Bij nadere bestudering van je innerlijke gevoelens – je emoties, je gedachtestroom – zal je leren en ervaren dat je het niet nodig hebt. Niet om te overleven en zelfs niet om gelukkig te zijn. Geluk bijvoorbeeld is een beslissing, niet een ervaring! Je kunt beslissen gelukkig te zijn zonder wat je dacht nodig te hebben om gelukkig te zijn, en dan zal je gelukkig zijn. Je ervaring is het resultaat van je beslissing, niet de oorzaak ervan!
Als je anderen in ‘nood’ ziet, sta jezelf toe om dat deel van jezelf uit te drukken dat je verkiest te ervaren. Misschien kies je wat je medeleven of vrijgevigheid zou noemen, vriendelijkheid of je eigen overvloed, of zelfs kies je voor je eigen ‘hachje’ …… uit egoïsme of eigenbelang. Maar houd duidelijk in het oog dat je nooit iets voor een ander doet. Want … ‘alles wat ik doe, doe ik voor mijzelf’! Alles wat ik doe, onderneem of creëer, doe ik uit eigenbelang! En dit staat in schril contrast met compassie; een synoniem voor mededogen, medelijden, medegevoel, medeleven, meedogendheid, barmhartigheid, of erbarmen.
Besef dus dat er géén ander belang bestaat dan eigenbelang. Dat is Gods waarheid, maar ook jouw waarheid. Dat is zo, omdat het Zelf – je innerlijke of hogere zelf, je ziel – alles is wat er is. Jij bent Eén-met-alles en er is niets wat |jij-niet-bent|. Als je hierover duidelijkheid hebt bereikt, zal je definitie van eigenbelang veranderen.
Het leven draait immers om jouw persoonlijke levenservaringen; hoe jij in relatie staat met ‘Alles’, hoe sta jij in verbinding met ‘Alles’ en iedereen?
Als je wordt geconfronteerd met wat op ‘verdeeldheid’ – eigenbelang of/ en toch maar egoïstisch zijn – lijkt, moet je onmiddellijk drie uitspraken van ultieme waarheid doen:
- Niets in mijn wereld is reëel; egoïsme of eigenbelang is een illusie!
- Alles heeft de betekenis die IK eraan geef; besluit wat ze betekent voor jou.
- Ik ben die ik zeg te zijn en ik ervaar wat ik zeg dat het is; recreëer jezelf nogmaals.
Doe dit drie dagenlang en heel je stemming zal omslaan.
We moeten dus ophouden naar anderen te luisteren en een begin maken met zorgvuldig naar onszelf te leren luisteren, naar ons hart en naar onze ziel. We moeten ophouden ons leven te leven gericht op de behoeftevoldoening van anderen en onze eigen behoeften ontdekken en deze te uiten. Dit proces vraagt van ons dat we ons uitsluitend con-centreren op onszelf en dat we andere mensen in ons leven op de tweede plaats zetten. Als wij dit niet vanaf het begin op een juiste manier doen creëren we géén ruimte voor ons ‘genezingsproces’ – ons spiritueel ontwikkelingsproces – en zullen we vele jaren in dit proces blijven zitten; onze situatie zal hierdoor alleen maar moeilijker en gecompli-ceerder worden.
Hans Zevenboom
Literatuurverwijzing:
1. Nieuwsbrief ‘Word (eigen)wij(er)’ – December 2019
2. Nieuwsbrief ‘Word egoïstischer’ – December 2018
