Je lever doet meer dan alleen reageren op wat je op dat moment eet. Hij “onthoudt” ook wat er eerder op de dag is gebeurd. Dat noemen de onderzoekers metabool geheugen. Normaal gesproken gebeurt dit:
- Je eet ontbijt.
- Je alvleesklier maakt insuline aan.
- Insuline geeft de lever het signaal om glucose uit het bloed op te nemen en op te slaan als glycogeen.
- Daardoor kan de lever na de lunch opnieuw veel glucose opnemen, zodat de bloedsuiker minder hoog stijgt.
Deze onderzoekers wilden weten wat er gebeurt als glucagon in de ochtend ook hoog is. Glucagon is het hormoon dat juist de lever stimuleert om glucose af te geven aan het bloed.
In hun experiment kregen honden in de ochtend dezelfde hoeveelheid insuline, maar één groep kreeg daarnaast extra glucagon. Later op de dag kregen beide groepen precies dezelfde omstandigheden. Toch bleek dat de groep die ’s morgens extra glucagon had gekregen:
- ongeveer 41% minder glucose in de lever opnam;
- ongeveer 44% minder glucose als glycogeen opsloeg;
- meer glucose bleef produceren.
Waarom gebeurde dat?
De onderzoekers denken dat glucagon de aanmaak van glucokinase (GCK) remt. Glucokinase is een enzym dat helpt om glucose “vast te leggen” in de lever. Als er minder glucokinase is, kan de lever minder glucose opslaan.
Wat betekent dit voor mensen? Dit onderzoek is uitgevoerd bij honden, niet bij mensen. Daarom bewijst het niet dat hetzelfde effect even sterk bij mensen optreedt. Wel ondersteunt het het idee dat:
- de hormonale reactie op het ontbijt invloed heeft op de bloedsuiker na latere maaltijden;
- een te hoge glucagonspiegel in de ochtend, zoals vaak voorkomt bij type 2-diabetes, de glucoseverwerking later op de dag kan verslechteren;
- behandelingen die zowel insuline als glucagon beïnvloeden mogelijk gunstig zijn.
Kort samengevat: de lever heeft een soort geheugen. Een gunstige hormonale situatie in de ochtend helpt de lever later op de dag glucose beter op te nemen. Is glucagon in de ochtend langdurig verhoogd, dan lijkt de lever later juist minder goed glucose te verwerken. Dat kan bijdragen aan hogere bloedsuikers na de lunch of het avondeten.
Glucagon is het hormoon dat de lever stimuleert om glucose af te geven aan het bloed. Bij mensen met type 2-diabetes is de glucagonspiegel vaak te hoog, vooral nuchter en soms ook na de maaltijd. Je kunt glucagon niet rechtstreeks via voeding “uitzetten”, maar verschillende maatregelen kunnen de glucagonrespons gunstig beïnvloeden.
- Verbeter de insulinegevoeligheid. Gewichtsverlies (als er overgewicht is) en regelmatige lichaamsbeweging zorgen ervoor dat insuline beter werkt. Daardoor wordt de glucagonafgifte beter onderdrukt.
- Vermijd grote bloedsuikerpieken. Maaltijden met veel vezels, voldoende eiwit en weinig snelle koolhydraten geven vaak een gunstigere hormonale reactie.
- Eet regelmatig. Langdurig vasten kan de glucagonspiegel verhogen, omdat het lichaam glucose uit de lever wil vrijmaken.
- Goed slapen en stress beperken. Stresshormonen zoals adrenaline en cortisol kunnen de glucagonwerking versterken.
GLP-1-receptoragonisten (zoals semaglutide en liraglutide) remmen de glucagonafgifte wanneer de bloedsuiker verhoogd is.
Een interessant punt is dat eiwitrijke maaltijden de glucagonspiegel juist kunnen verhogen. Dat klinkt ongunstig, maar meestal stijgt de insuline dan ook mee. Bij gezonde mensen blijft de bloedsuiker daardoor stabiel. Bij type 2-diabetes kan die balans verstoord zijn.
Daarom betekent een hogere glucagonspiegel na een eiwitrijke maaltijd niet automatisch dat die maaltijd ongezond is.
Links
https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2026.1832065/full
