1.0 Inleiding
Veel te veel mensen leven vandaag de dag in emotionele en psychologische armoede en …… geestelijke uitputting. Wij leven voor onszelf (ego-gericht) en wij willen de waarheid niet weten, laat staan horen, vertellen of ontvangen. Daarom laten we het verkondigen van de ‘waarheid’ maar over aan die anderen; de godsdienstijveraars, de betweters, de (neuro-)wetenschappers, politici, onderwijsdeskundigen, en nieuwetijdsgroeperingen. En de gemakkelijkste manier om aan die emotionele en psychologische armoede te ontkomen, is eenvoudigweg een ‘pilletje’ slikken. Opmerkelijk is wel dat klinische studies aangeven dat vijftig tot vijfenzeventig procent van alle klachten bij de arts vooral samenhangt met stress en dat in termen van sterftecijfers stress een grotere risicofactor is dan tabak!
2.0 Spanning, stress en onnatuurlijke emoties beneemt ons levenservaring
Spanning in ons lichaam onderdrukt vele gewaarwordingen; impressies, indrukken, voorgevoelens. Bij veel mensen is spanning zo constant aanwezig, dat ze niet meer merken hoezeer deze hun zintuigen verlamt en het emotioneel doet reageren.
Wanneer men gespannen of overspannen is, reageren veel mensen sneller overdreven, of nemen ze instant-beslissingen waar ze later spijt van krijgen.
‘Een emotie: een allesoverheersende kracht’
Simpel gezegd: we zijn exponentieel meer geneigd onze zelfbeheersing kwijt te raken wanneer we gespannen zijn. Door onze gedachten te leren observeren zonder erin verdiept te raken, kunnen we gaan ontdekken wat de aanleiding voor een groot deel van onze mentale ruis en (onbeteugelde) emotionele reacties zijn.
‘Wie in angst leeft zal nooit een vrij mens zijn’ [Quintus Horatius Flaccus, 65-8 v. Chr.]
3.0 Emoties: gedachten in beweging
Het woord emotie stamt uit het Latijn: ’emovere’ betekent ‘in beweging brengen’. Een emotie is een innerlijke beleving of een gemoedsbeweging zoals vreugde, angst, boosheid en verdriet. Het is een instinctieve en niet-rationele reactie op een gebeurtenis van buitenaf. Denk bijvoorbeeld aan een schrikreactie zoals een bonzend hart, kippenvel en een verhoogd adrenalinepeil bij gevaar met fysieke gewaarwordingen. Realiseer dat je er géén invloed op hebt. Het overkomt je; je reageert er onwillekeurig lichamelijk op.
Een emotie – een gemoedstoestand – brengt je dus in beweging door een ervaring.
‘Emoties zijn ervaringen die zijn gekozen, geen ervaringen waaraan je onderworpen bent’.
Emoties zijn de taal van de ziel (het hoger bewustzijn, je intuïtie; niet de ‘geest’), maar je moet je ervan vergewissen dat je naar je ware emoties luistert en niet naar één of ander nep-model dat je verstand heeft geconstrueerd. Sommige gevoelens zijn ware gevoelens; dat zijn gevoelens die in de ziel zijn geboren, zoals liefde. Sommige gevoelens daarentegen zijn vals, nep. Zij worden in je verstand – de ‘geest’, niet je ziel – geconstrueerd. Met andere woorden, het zijn helemaal géén ‘gevoelens’. Het zijn gedachten. Gedachten die zich voordoen als emoties. Dergelijke gedachten zijn gebaseerd op jouw eerdere ervaringen én op de waargenomen ervaringen van anderen!
Geen emoties, geen leven
Gedachten zijn dus géén emoties, het zijn eerder ideeën hoe jij je zou ‘moeten’ voelen. Aan de andere kant moeten we ook beseffen, dat wanneer we onze emoties de vrije loop laten dat al evenmin tot een fantastisch leven leidt. Ze moeten stevig in toom worden gehouden door het cognitieve brein, want een in opwinding genomen beslissing kan het complexe evenwicht in onze relaties met anderen in gevaar brengen.
4.0 Emotionele intelligentie
‘Verschillende soorten intelligentie’
De term die het beste het evenwicht tussen emotie en verstand (= de ‘geest’, het bewustzijn) definieert, is ‘emotionele intelligentie’. In het begin van de twintigste eeuw dacht men dat naarmate men intelligenter was, dat wil zeggen een hoger intelligentiequotiënt (IQ) heeft, men een hogere slaagkans – ‘geslaagdheid’ (maatschappelijke positie, inkomen, burgerlijke staat, het hebben van kinderen, etc.) – heeft. Maar diverse onderzoeken hebben aangetoond dat slechts 20 procent van zo’n geslaagde loopbaan kan worden toegerekend aan het IQ.
De onderzoekers van Yale en Hampshire hebben een andere vorm van intelligentie aan het licht gebracht: één die een rol speelt bij het begrip en de besturing van onze emoties. En het is nu juist deze vorm van intelligentie, de emotionele intelligentie, die het succes in het leven lijkt te verklaren. En die grotendeels onafhankelijk is van het IQ!
5.0 Als de twee breinen niet met elkaar overweg kunnen
‘Het bereiken van een innerlijke harmonie; balans tussen de twee breinen’
Het emotionele brein en het cognitieve brein ontvangen de informatie die ons uit de buitenwereld bereikt zo goed als tegelijkertijd. Dan kunnen ze ofwel samenwerken, ofwel elkaar tegenwerken. Het resultaat van deze interactie bepaalt wat we voelen, onze verhouding tot onze medemens.
‘Emotionele kortsluiting’
Het onderzoeksteam van de Universiteit van Yale heeft aangetoond dat het emotionele brein het vermogen heeft de voorhoofdskwab, het meest ontwikkelde deel van het cognitieve brein, uit te schakelen. Als gevolg van zware stress reageert de voorhoofdskwab niet meer en verliest die zijn vermogen het gedrag te sturen. En direct nemen dan de reflexen en de instinctieve handelingen de zaak over. Dan verliezen we de controle over onze gedachtestroom en zijn we niet meer in staat om te handelen met het oog op onze beste belangen op lange termijn. Dat is wat met ons gebeurt wanneer we ons geïrriteerd voelen als gevolg van tegenslag, tijdens een depressie, of als gevolg van een nog ernstiger emotioneel trauma. Dat verklaart ook de overgevoeligheid van mensen die fysiek, seksueel of gewoon emotioneel geweld hebben ondergaan.
6.0 Een onuitwisbaar spoor
‘Angst verloopt niet via de neocortex, maar volgt rechtstreeks het spoor in het emotionele brein’
Onderzoekers van de Universiteit van New York hebben de manier waarop de emotionele sporen in de hersenen worden opgeslagen in een volstrekt nieuw daglicht gesteld. Wanneer bijvoorbeeld bij ratten een klein elektrisch schokje krijgen toegediend direct nadat het belletje heeft geklonken, leren ze al heel snel ter plekke te verstijven in afwachting van de schol zodra het belletje klinkt. Toch is het mogelijk deze ratten aan ‘psychotherapie’ te onderwerpen: het is al voldoende het belletje aldoor te laten klinken zonder dat er een elektrische schok op volgt. Als dergelijke sessies maar vaak genoeg worden herhaald, wijst alles erop dat de ratten hebben geleerd niet meer bang te zijn voor het belletje, omdat het niet meer wordt geassocieerd met pijn. Ook hebben onderzoeker in het laboratorium ratten genomen die door zo’n ‘uitstervingsproces’ geleerd hadden niet meer bang te zijn en ze hebben bij hen een deel van de voorhoofdskwab (de meest cognitieve cortex) weggenomen. Wat de onderzoekers toen zagen was verbazingwekkend: na deze ingreep bleven de raten weer stokstijf staan zodra ze het belletje hoorden. Precies als voor hun ‘gedragstherapie’!
Dit onderzoek heeft uitgewezen dat het emotionele brein nooit angstgevoelens afleert: de ratten hadden alleen maar geleerd die gevoelens te controleren ofwel te onderdrukken dankzij hun neocortex, hun ‘cognitieve brein’.
De cognitieve controle over emoties is als een tweesnijdend mes: als je het te vaak gebruikt, verlies je uiteindelijk het contact met de noodkreten van het emotionele brein. Zo kan een overdreven controle over de emoties een temperament doen ontstaan dat onvoldoende gevoelig is. Want een brein dat emotionele informatie niet de ruimte biedt haar werk te doen, kent ander problemen. Enerzijds is het veel moeilijker om beslissingen te nemen wanneer men geen voorkeur voelt in zijn diepste innerlijk. Dat wil zeggen in zijn hart. Daarom zien we dat intellectuelen die wat te exact redeneren zich in eindeloze detailbespiegelingen verliezen wanneer ze bijvoorbeeld tussen twee dingen moeten kiezen.
7.0 Slot
‘Alle ziekten worden gecreëerd door de geest’ [Boeken van Neale D. Walsch]
In de Upanishads wordt aangenomen dat Brabman (letterlijk ‘dat waaruit alles voortkomt’), Atman is (‘dat wat schittert’), het wezen van bewustzijn. En in de openingszinnen van de Dhammapada stelt de Boeddha: ‘Alle verschijnselen worden voorafgegaan door de geest, worden veroorzaakt door de geest, en worden beheerst door de geest’. Een dergelijke zienswijze is volkomen vreemd aan het huidige wetenschappelijke wereldbeeld. De wereld die we zien is zo duidelijk materieel van aard, dat elke suggestie dat zij meer gemeen heeft met de ‘geest’ – het bewustzijn – al snel wordt verworpen als ‘géén basis in de werkelijkheid’ hebbend.
‘Bewustzijn is het veld van alle mogelijkheden’ [Maharishi Mahesh Yogi]
Als het emotionele brein van slag raakt, wordt het hart ziek en raakt het uiteindelijk uitgeput! Het evenwicht in ons hart beïnvloedt constant onze hersenen. Sommige cardiologen en neurologen gaan zelfs zo ver dat ze spreken van een onlosmakelijk ‘hart-hersenensysteem’.
‘Alle verschijnselen = dus ook ziektebeelden – zijn projecties in de geest’
Hans Zevenboom