Darmen, voeding en stofwisseling
Het darmmicrobioom speelt opnieuw een centrale rol. Onderzoek beschrijft een mogelijk verband tussen verstoringen van de darmflora en ontstekingsziekten van de gewrichten zoals reumatoïde artritis. Gunstige bacteriën produceren onder meer butyraat, dat de darmwand ondersteunt en ontstekingsreacties kan reguleren. Ook bij inflammatoire darmziekten lijkt het microbioom relevant: chronische darmontsteking kan via veranderingen in darmbacteriën en immuuncellen de hartfunctie beïnvloeden. Daarnaast werd bij coeliakie een karakteristiek bacterieel profiel gevonden dat verschilt tussen gezonde mensen, mensen vóór het uitbreken van de ziekte en patiënten met actieve coeliakie.
Bij diabetes wordt steeds meer gekeken naar voeding, mond- en darmbacteriën en leefstijl. Een overzicht beschrijft hoe vezelrijke, mediterrane en plantaardige voedingspatronen de darmflora en insulinegevoeligheid mogelijk gunstig beïnvloeden. Ook mondbacteriën en tandvleesontstekingen worden onderzocht als mogelijke factor bij diabetes type 2. Daarnaast bleek in een groot Nederlands onderzoek vooral financiële stress samen te hangen met een hoger risico op prediabetes en diabetes type 2.
Onderzoek bij muizen suggereert verder dat olijfolie vóór koolhydraten de maaglediging vertraagt en de glucosepiek kan verminderen, mogelijk via GLP-1, glucagon en de nervus vagus. Of dit bij mensen hetzelfde werkt, moet nog worden onderzocht. Walnoten werden daarnaast gekoppeld aan een minder ontstekingsbevorderend voedingspatroon.
Hersenen, mentale gezondheid en long COVID
Onderzoek naar PTSS suggereert dat angst de hersenen mogelijk niet scherper onderscheid laat maken tussen veilig en gevaarlijk, maar dit onderscheid juist kan vervagen. Dat mechanisme kan helpen verklaren waarom mensen met PTSS ook in veilige situaties sterke angstreacties ervaren.
Bij long COVID wordt steeds duidelijker dat inspanningsintolerantie mogelijk een lichamelijke basis heeft. Onderzoekers vermoeden dat een veranderde immuunreactie de bloedvaten beïnvloedt, waardoor spieren na inspanning minder zuurstof krijgen en minder efficiënt energie produceren. Een andere studie vond duidelijke verschillen in de bacteriesamenstelling van mond en longen bij mensen met langdurige COVID.
Kanker en nieuwe behandelingen
Kankeronderzoek levert verschillende mogelijke nieuwe aangrijpingspunten op. Bij kleincellige longkanker werd een immuuncel geïdentificeerd die tumorcellen kan herkennen en vernietigen; patiënten met meer van deze cellen leefden gemiddeld langer. Ander onderzoek suggereert dat regulerende T-cellen al vóór een diagnose een omgeving kunnen creëren waarin beginnende longtumoren aan het immuunsysteem ontsnappen.
Ook bij borstkanker is een mogelijk nieuw zwak punt gevonden. Tumorcellen blijken sterk afhankelijk te kunnen worden van het eiwit GPR89 om de cellulaire stress van snelle groei te overleven. Dit kan in de toekomst mogelijk een nieuw therapeutisch doelwit worden.
Helicobacter pylori blijft eveneens in beeld: blootstelling aan deze bacterie wordt in een grote internationale analyse in verband gebracht met ongeveer 22% van de gevallen van darmkanker wereldwijd.
Plastic, PFAS en milieu
Micro- en nanoplastics blijken mogelijk chemisch actiever dan eerder werd gedacht. Onderzoekers van Columbia University en UC Berkeley ontdekten dat zeer kleine plasticdeeltjes bij contact met water reactieve vrije radicalen kunnen produceren die mogelijk cellen en weefsels beschadigen.
Bij zwangere vrouwen werd blootstelling aan DINCH, een weekmaker die als veiliger alternatief voor andere plasticadditieven wordt gebruikt, geassocieerd met een iets lager geboortegewicht. Vooral blootstelling tijdens het derde trimester leek relevant. Dieronderzoek koppelt polyethyleen-microplastics daarnaast aan veranderingen die passen bij leververvetting, vooral in combinatie met een westers voedingspatroon.
PFAS blijven eveneens een belangrijk milieuprobleem. Volgens een Amerikaanse analyse werden PFAS aangetroffen in 83% van ruim 1.600 onderzochte meren, rivieren en beken. Bij brandweerlieden werden bepaalde PFAS-concentraties bovendien geassocieerd met veranderingen in DNA-methylering van genen die betrokken zijn bij het immuunsysteem. Bij kinderen bleken voedingsgewoonten eveneens samen te hangen met de gemeten PFAS-concentraties.
Hart, bloed en leefstijl
Een Noorse studie onder ruim 2.000 mensen die eerder trombose of een longembolie hadden gehad, vond dat één tot twee koppen koffie per dag samenhing met een aanzienlijk lager risico op herhaling. Het betreft een observationeel verband en geen bewijs dat koffie trombose voorkomt.
Ook de darm-hart-as komt opnieuw naar voren. Chronische darmontsteking blijkt in experimenteel onderzoek via veranderingen in het microbioom en immuunsysteem de hartfunctie te kunnen beïnvloeden. Daarnaast wordt psychologische stress besproken als mogelijke factor bij hartproblemen via onder meer adrenaline, vaatkrampen en het takotsubo- of gebrokenhartsyndroom. Atherosclerose blijft daarbij een belangrijke oorzaak van hartziekten.
Verder beschrijft Johns Hopkins mogelijke gezondheidsvoordelen van vergeving. Langdurige boosheid en stress worden in verband gebracht met onder meer hoge bloeddruk, slechtere slaap en psychische klachten, terwijl het loslaten van langdurige wrok mogelijk stress kan verminderen.
Roken, vapen en voortplanting
Nieuw laboratoriumonderzoek suggereert dat vloeistoffen uit e-sigaretten schadelijker voor menselijke longcellen kunnen zijn dan nicotine alleen. Onderzoekers werken tevens aan biomarkers waarmee schade door vapen mogelijk eerder kan worden opgespoord.
Dieronderzoek naar sigarettenrook laat zien dat de voortplantingsorganen van mannen en vrouwen op verschillende manieren kunnen worden beïnvloed. Bij vrouwelijke muizen veranderde vooral genactiviteit in de eierstokken, terwijl bij mannelijke muizen zowel de structuur van de testikels als genen voor zaadproductie en afweer veranderden.
Farmaceutische industrie en geneesmiddelen
Een Cochrane-overzicht concludeert dat promotionele contacten tussen artsen en farmaceutische bedrijven waarschijnlijk samenhangen met meer, duurdere en minder passende voorschriften. Beleid dat dergelijke contacten beperkt, hangt juist samen met gunstigere voorschrijfpatronen.
Het bestand bevat daarnaast discussies over politieke donaties door farmaceutische bedrijven, persoonlijke aansprakelijkheid van bestuurders en transparantie. Australisch onderzoek meldt minstens 7,7 miljoen Australische dollar aan farmaceutische politieke bijdragen tussen 2015 en 2024, waarbij onvolledige openbaarmakingsregels het exacte bedrag onzeker maken.
AI en nieuwe technologie
AI wordt steeds vaker gebruikt om biologische patronen te ontdekken. Anthropic gebruikte Claude bij de identificatie van een nieuw enzymsysteem in een virus dat bacteriën infecteert. Het systeem vertoont overeenkomsten met CRISPR-achtige mechanismen, hoewel de precieze functie nog onbekend is.
Andere technologische ontwikkelingen zijn een batterijloze slimme schoen die bewegingen met AI analyseert en mogelijk kan worden gebruikt bij Parkinson of hersenletsel, en zeer kleine magnetische robots die in de toekomst medicijnen naar infecties in het hart zouden kunnen brengen.
Tegelijk waarschuwt een rapport voor een sterke groei van elektronisch afval door AI-datacenters en de versnelde vervanging van servers, chips, computers en andere apparatuur.
Overige ontwikkelingen
Andere onderwerpen zijn onder meer een mogelijke nieuwe behandeling voor antibioticaresistente bacteriën met kunstmatig geproduceerde ‘honing’, genetische voorspelling van gehoorverlies, onderzoek naar moedermelk en groei van baby’s, een betaalbare beenprothese van fietsonderdelen en onderzoek naar muziek als middel om pijn bij kleine medische ingrepen te verminderen.
Dit en meer in het weekoverzicht in de nieuwsbrief.
