Het eten van vier tot zes porties volkorenproducten per dag verlaagt verschillende belangrijke risicofactoren voor hart- en vaatziekten, volgens een nieuwe studie die vandaag (woensdag) is gepubliceerd in het European Heart Journal [1].
De studie is een systematische review en meta-analyse. Dat betekent dat de resultaten van alle bestaande onderzoeken op dit gebied zijn samengevoegd. De analyse omvat gegevens uit 87 klinische onderzoeken waarin werd gekeken naar de effecten van volkorenvoeding op risicofactoren voor hart- en vaatziekten.
Uit de resultaten blijkt dat een voeding rijk aan volkorenproducten waarschijnlijk kan bijdragen aan het voorkomen van hartziekten doordat het lichaamsgewicht, de bloeddruk en de concentraties cholesterol en glucose in het bloed verlaagt.
Het onderzoek werd geleid door dr. Helda Tutunchi van de Tabriz University of Medical Sciences in Iran. Zij zei:
“Hoewel een hogere consumptie van volkorenproducten in bevolkingsonderzoek al lange tijd in verband wordt gebracht met een betere hartgezondheid, hebben klinische onderzoeken wisselende resultaten opgeleverd. Daardoor bleef een belangrijke praktische vraag onbeantwoord: hoeveel volkoren moeten mensen eten om hun cardiovasculaire gezondheid daadwerkelijk te verbeteren? Om dit te onderzoeken hebben we alle beschikbare gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken systematisch samengevoegd en geanalyseerd, om vast te stellen welke hoeveelheid volkoren samenhangt met de grootste voordelen.”
De analyse omvatte meer dan 6.500 deelnemers uit onderzoeken in Azië, Europa, de Verenigde Staten, Canada, Australië en Brazilië.
Daaruit bleek dat een hogere consumptie van volkorenproducten leidde tot verlagingen van het lichaamsgewicht, de tailleomtrek en de bloeddruk. Ook daalden het totale cholesterol, LDL-cholesterol (‘slecht’ cholesterol), triglyceriden, glucose en interleukine-6, een marker voor ontsteking, in het bloed.
Deze voordelen waren al zichtbaar bij een consumptie van 30 tot 40 gram volkoren per dag, berekend als drooggewicht. De grootste effecten werden gevonden bij een inname van 60 tot 100 gram per dag.
Dat komt overeen met ongeveer vier tot zes porties volkorenproducten per dag, bijvoorbeeld een kom havermout, een sandwich van volkorenbrood en een portie zilvervliesrijst.
Dr. Tutunchi zei:
“Dit is de grootste en meest uitgebreide meta-analyse van gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken naar volkorenconsumptie en cardiovasculaire risicofactoren. In tegenstelling tot eerdere reviews hebben we specifiek gekeken naar hoeveel volkoren mensen moeten eten om de grootste voordelen te behalen.
Ook hebben we de zekerheid van het bewijs beoordeeld. Voor verschillende uitkomsten, waaronder lichaamsgewicht, tailleomtrek en totaal cholesterol, vonden we bewijs met een hoge mate van zekerheid.
De meeste onderzoeken die we analyseerden waren echter relatief kort, met een gemiddelde duur van ongeveer acht weken. Daardoor kunnen we niet vaststellen of deze voordelen op lange termijn behouden blijven.
Daarnaast onderzochten relatief weinig studies zeer hoge innames van meer dan 140 gram volkoren per dag. De effecten van zulke hoeveelheden blijven daarom onzeker.
Onze bevindingen geven een praktische aanwijzing voor de hoeveelheid volkoren die mogelijk nodig is om betekenisvolle verbeteringen in cardiovasculaire risicofactoren te bereiken. Meer volkoren eten is een relatief eenvoudige, toegankelijke en betaalbare voedingsstrategie die andere leefstijl- en medische maatregelen kan aanvullen.
We zagen dat de meeste voordelen optreden bij ongeveer 60 tot 100 gram per dag, aan de bovenkant van de huidige voedingsadviezen. Deze resultaten betekenen niet noodzakelijk dat bestaande richtlijnen sterk moeten worden aangepast, maar ze ondersteunen volksgezondheidsmaatregelen die mensen helpen hun volkorenconsumptie te verhogen richting de bovenkant van de huidige aanbevelingen.
Een belangrijke bevinding is dat volkorenproducten de cardiovasculaire gezondheid mogelijk verbeteren door meerdere kleine effecten die samen optreden, in plaats van één groot effect op één afzonderlijke risicofactor.
We zagen verbeteringen in verschillende processen, waaronder bloedvetten, bloeddruk, glucoseregulatie, lichaamsvet en bepaalde ontstekingsmarkers.
Hoewel de verandering in iedere afzonderlijke risicofactor meestal bescheiden was, kan het gelijktijdig verbeteren van meerdere risicofactoren mogelijk bijdragen aan een grotere verlaging van het cardiovasculaire risico op lange termijn.
De opgenomen onderzoeken keken echter niet rechtstreeks naar hart- en vaatziekten of cardiovasculaire gebeurtenissen. Daarvoor zijn langere onderzoeken nodig.”
In een begeleidend redactioneel commentaar [2] schreven dr. Cecilie Kyrø van het Danish Cancer Institute in Kopenhagen en haar collega’s:
“Meer dan een halve eeuw geleden stelden Sir Denis Burkitt en collega’s dat het raffineren van belangrijke koolhydraatbronnen, waarbij graanvezels worden verwijderd en volkoren granen veranderen in geraffineerde granen, mogelijk ten grondslag ligt aan een breed scala aan ‘westerse’ ziekten.
Zij veronderstelden dat dit onder andere gebeurde via effecten op de hoeveelheid ontlasting, de darmpassagetijd en de omstandigheden in de dikke darm.
Onder volkoren granen worden granen verstaan waarbij de drie belangrijkste onderdelen — zemel, kiem en endosperm — in dezelfde verhoudingen aanwezig blijven als in de oorspronkelijke graankorrel. Dat geldt zowel voor hele korrels en vlokken als voor graan dat tot meel wordt vermalen en vervolgens wordt verwerkt in brood en andere voedingsmiddelen.
In deze editie van het European Heart Journal verschijnt een meta-analyse van Naghshi en collega’s naar het effect van volkorenproducten op cardiometabole risicomarkers. De studie omvat 87 onderzoeken met in totaal 6.529 deelnemers.
De meta-analyse levert bewijs met hoge zekerheid voor verlagingen van lichaamsgewicht, tailleomtrek, totaal cholesterol en interleukine-6 (IL-6).
Er is bewijs met een matige zekerheid voor verbeteringen in LDL-cholesterol, triglyceriden, systolische bloeddruk, nuchtere plasmaglucose en insulineresistentie, gemeten met HOMA-IR.
Belangrijk is dat de meta-analyse ook dosis-responsanalyses bevat. Daarmee wordt rekening gehouden met verschillen in volkorenconsumptie tussen onderzoeken en ontstaat kwantitatief bewijs dat gebruikt kan worden voor voedingsrichtlijnen.
Over het geheel genomen bleek een consumptie van 60 tot 100 gram volkoren per dag op basis van drooggewicht — ongeveer vier tot zes porties — duidelijk samen te hangen met relevante cardiometabole verbeteringen.
Voor artsen is de boodschap van Naghshi en collega’s relatief eenvoudig: patiënten aanmoedigen om geraffineerde graanproducten te vervangen door minimaal bewerkte volkorenproducten leidt waarschijnlijk tot bescheiden maar betekenisvolle verbeteringen in lichaamsgewicht, tailleomtrek en bloedvetten, mogelijk vooral bij mensen met diabetes type 2.
Op bevolkingsniveau kunnen zelfs kleine veranderingen in deze risicomarkers leiden tot een aanzienlijke vermindering van cardiometabole aandoeningen.
Onderzoek naar andere ziekte-uitkomsten suggereert bovendien dat de mogelijke gezondheidsvoordelen van volkorenproducten verder gaan dan alleen cardiometabole ziekten.
De dosis-responsanalyses van Naghshi en collega’s suggereren dat ongeveer 60 tot 100 gram volkoren per dag — circa vier tot zes porties — nodig is om meetbare cardiometabole voordelen te bereiken.
De huidige Amerikaanse voedingsrichtlijnen adviseren twee tot vier porties volkoren per dag, binnen een algemeen voedingspatroon waarin ‘echt voedsel’ wordt benadrukt en de consumptie van sterk bewerkte producten wordt verminderd.
Hoewel dit een belangrijke stap in de goede richting is, wijzen de resultaten van klinische onderzoeken erop dat een hogere consumptie van volkorenproducten dan momenteel in sommige richtlijnen wordt aanbevolen mogelijk gunstiger is voor de cardiometabole gezondheid.
Vanuit beleidsperspectief is de uitdaging om minimaal bewerkte volkoren basisproducten toegankelijk, betaalbaar en cultureel passend te maken, zonder dat dit leidt tot een verschuiving naar ultrabewerkte producten waaraan slechts volkorenbestanddelen worden toegevoegd terwijl het product verder sterk bewerkt blijft.”
Links
[1] ‘Whole-grain consumption and cardiometabolic risk: a meta-analysis of randomized trials’, by Sina Naghshi et al, European Heart Journal, https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehag519
https://academic.oup.com/eurheartj/article-lookup/doi/10.1093/eurheartj/ehag519
[2] ‘Whole grains and cardiometabolic health: strong evidence, new questions in an ultra-processed world’, Cecilie Kyrø et al, European Heart Journal, https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehag724
https://academic.oup.com/eurheartj/article-lookup/doi/10.1093/eurheartj/ehag724
