MINNEAPOLIS — Het gebruik van hormoontherapie op latere leeftijd werd geassocieerd met een lager risico op het ontwikkelen van dementie, volgens een studie die op 12 augustus 2026 werd gepubliceerd in Neurology®, het medische tijdschrift van de American Academy of Neurology.
De studie bewijst niet dat hormoontherapie dementie voorkomt; er werd alleen een verband gevonden.
“Hoewel deze bevindingen ons helpen de relatie tussen het gebruik van hormoontherapie en verschillende kenmerken van dementie beter te begrijpen, is meer onderzoek nodig voordat we vrouwen aanbevelingen kunnen geven over het gebruik van deze therapieën in relatie tot hun hersengezondheid,” aldus onderzoeker Jennifer Bruno, PhD, van Stanford Medicine in Stanford, Californië. “Deze studie keek terug naar vrouwen die tientallen jaren geleden hormoontherapie gebruikten. De timing en het soort behandeling verschilden van wat tegenwoordig voor de meeste vrouwen gebruikelijk is. De resultaten zijn daarom informatief, maar mogelijk niet van toepassing op de huidige praktijk.”
Voor de studie onderzochten onderzoekers medische gegevens uit twee grote databestanden. In totaal werden gegevens geanalyseerd van 21.462 vrouwelijke deelnemers die tijdens hun leven klinische onderzoeken hadden ondergaan. Van hen ondergingen 728 deelnemers uit één databestand tijdens hun leven hersenscans of biomarkertests. Van 2.959 deelnemers uit het andere databestand werd na overlijden, op een gemiddelde leeftijd van 82 jaar, autopsie verricht om te zoeken naar tekenen van de ziekte van Alzheimer. De deelnemers werden gemiddeld ongeveer drie tot vijf jaar gevolgd, vanaf een gemiddelde leeftijd van 71 jaar.
Van alle deelnemers gebruikten 1.953 vrouwen hormoontherapie en 19.509 vrouwen niet. De vrouwen die hormoontherapie gebruikten, begonnen daarmee gemiddeld na hun 70e. De onderzoekers keken uitsluitend naar therapie met alleen oestrogeen, omdat eerdere onderzoeken erop wezen dat combinatietherapie met oestrogeen en progestageen het risico op dementie mogelijk verhoogt. In de huidige medische praktijk wordt therapie met alleen oestrogeen vanwege het risico op baarmoederkanker doorgaans alleen voorgeschreven aan vrouwen bij wie de baarmoeder is verwijderd.
Binnen de groep waarvoor autopsiegegevens beschikbaar waren, hadden vrouwen die hormoontherapie hadden gebruikt minder vaak tekenen van de ziekte van Alzheimer in hun hersenen dan vrouwen die geen hormoontherapie hadden gebruikt. Bij de autopsie werd een samengestelde score gebruikt voor drie belangrijke kenmerken van Alzheimer: amyloïd-bèta-plaques, tau-kluwens en neuritische plaques, oftewel amyloïdplaques omgeven door beschadigde zenuwcellen.
Van de vrouwen die hormoontherapie hadden gebruikt, had 18% bij autopsie geen tekenen van Alzheimer, tegenover 10% van de vrouwen die geen hormoontherapie hadden gebruikt. Bij 40% van de hormoontherapiegebruikers waren alle drie de kenmerken van Alzheimer aanwezig, tegenover 51% bij de niet-gebruikers. Na correctie voor leeftijd, opleiding, genetische factoren, etniciteit en hoge bloeddruk hadden vrouwen die hormoontherapie gebruikten 35% lagere odds op tekenen van Alzheimer bij autopsie.
In een afzonderlijke analyse van biomarkertests die tijdens het leven waren uitgevoerd, hadden vrouwen die hormoontherapie gebruikten waarden van amyloïdbiomarkers in bloed en hersenvocht die wezen op minder ophoping van amyloïd in de hersenen. Hogere concentraties amyloïd-bèta-eiwit in bloed en hersenvocht wijzen erop dat minder van dit eiwit als plaques in de hersenen wordt afgezet.
Ten slotte was het gebruik van hormoontherapie ook geassocieerd met 39% lagere odds op een klinische diagnose van dementie en met een lager risico op symptomen van geheugenproblemen of achteruitgang van het dagelijks functioneren.
Bruno benadrukte dat de deelnemers die hormoontherapie gebruikten gemiddeld ongeveer 70 jaar oud waren. Dat wijkt af van de huidige praktijk, waarbij hormoontherapie meestal eind 40 of begin 50 wordt gestart en doorgaans vóór het 60e levensjaar wordt gestopt.
“Ondanks deze beperkingen leveren onze bevindingen bewijs voor een verband tussen het gebruik van hormoontherapie met alleen oestrogeen op latere leeftijd en gunstigere uitkomsten wat betreft dementie en hersengezondheid,” aldus Bruno.
De studie werd ondersteund door het National Institute on Aging.
De American Academy of Neurology is de grootste beroepsvereniging ter wereld voor neurologen en andere neurowetenschappelijke professionals en telt meer dan 44.000 leden. De organisatie richt zich onder meer op onderzoek en informatie over aandoeningen van de hersenen, het ruggenmerg en het zenuwstelsel, waaronder Alzheimer, beroerte, epilepsie, Parkinson, multiple sclerose en migraine.
Bron: American Academy of Neurology
