Het rapport Eerlijk verduurzamen van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) concludeert dat het huidige Nederlandse verduurzamingsbeleid onvoldoende rechtvaardig is en daardoor het maatschappelijk draagvlak onder druk zet. Hoewel een grote meerderheid van de Nederlanders verduurzaming belangrijk vindt, ervaren veel burgers het beleid als oneerlijk in de praktijk.
Volgens de Rli worden kosten en baten van verduurzaming scheef verdeeld. Huishoudens met lage inkomens en kleine ondernemers dragen relatief zware lasten, terwijl hogere inkomens en grote bedrijven vaker profiteren van subsidies, fiscale voordelen en beleidsruimte. Zo betalen huishoudens per ton CO₂ aanzienlijk meer belasting dan bedrijven, terwijl juist energie-intensieve sectoren vaak worden ontzien. Dit vergroot maatschappelijke ongelijkheid en het wantrouwen richting de overheid.
De raad benadrukt dat rechtvaardige verduurzaming meer is dan alleen een eerlijke kostenverdeling. Het gaat ook om erkenning van verschillende levenssituaties, gelijke toegang tot besluitvorming en bescherming van mensen die onvoldoende middelen hebben om mee te doen. Veel burgers missen passende ondersteuning, overzichtelijke regelingen en zekerheid over beleid op de lange termijn.
Daarnaast stelt de Rli dat het huidige beleid mensen die wél kunnen verduurzamen onvoldoende prikkelt om dat ook daadwerkelijk te doen. Vrijblijvendheid, uitzonderingen en subsidies zonder stevige normen leiden ertoe dat een deel van de bevolking en het bedrijfsleven zich aan de gezamenlijke opgave kan onttrekken.
Als oplossing pleit de raad voor een koerswijziging. Verduurzaming moet structureel worden verbonden met sociaal beleid, zodat kwetsbare groepen worden geholpen in plaats van benadeeld. Verder zijn duidelijke normen en eerlijke beprijzing nodig, bijvoorbeeld via een CO₂- of duurzaamheidsheffing waarvan de opbrengsten worden teruggegeven aan burgers in de vorm van een duurzaamheidsdividend. Zo betaalt wie meer vervuilt per saldo meer, terwijl mensen met een kleinere ecologische voetafdruk financieel worden beschermd.
De centrale boodschap van het rapport luidt: verduurzaming kan alleen slagen als iedereen kan meedoen én iedereen die dat kan, ook daadwerkelijk bijdraagt. Zonder rechtvaardigheid dreigt verdere vertraging van klimaat- en milieubeleid en een blijvend verlies aan maatschappelijk vertrouwen