Precies tien jaar geleden onthulde Public Eye hoe Trafigura en andere bedrijven in West-Afrika giftige brandstoffen verkochten, waarvan zij een deel zelf hadden geproduceerd – brandstoffen die op de Europese markt niet zouden zijn toegestaan. Het onderzoek en de campagne Dirty Diesel brachten dit schandaal wereldwijd onder de aandacht en droegen eraan bij dat verschillende West-Afrikaanse landen hun kwaliteitsnormen voor brandstof sterk aanscherpten. Maar omdat Zwitserland zijn grondstoffensector nog altijd onvoldoende heeft gereguleerd, blijft vervuilende diesel op de markt komen.
Terugblik op een spraakmakende campagne en de gevolgen ervan
Half september 2016 liet Public Eye, na drie jaar onderzoek, zien hoe bedrijven als Trafigura, Vitol en Addax & Oryx gebruikmaakten van soepele regelgeving om in West-Afrika diesel en benzine met extreem hoge zwavelgehaltes te verkopen. Sommige monsters bevatten tot 378 keer meer van deze vervuilende stof dan in Zwitserland was toegestaan. Dit product, dat bekendstond als “African Quality”, vervuilt de lucht in steden als Accra en Lagos en brengt volgens Public Eye de gezondheid van miljoenen mensen in gevaar.
De campagne “Return to Sender” bouwde voort op deze bevindingen en zette Zwitserse grondstoffenhandelaren onder druk. Samen met partnerorganisaties uit West-Afrika bracht Public Eye een container gevuld met “vuile lucht” uit Accra naar de kantoren van Trafigura in Genève. Tegelijkertijd riepen bijna 20.000 mensen het bedrijf op om in Afrika uitsluitend brandstoffen te verkopen die ook aan Europese kwaliteitsnormen voldeden. De actie markeerde bovendien de naamsverandering van de toenmalige Berne Declaration naar Public Eye en werd een symbool van de strijd tegen dubbele milieustandaarden en degenen die daarvan profiteren.
De campagne had gevolgen. Ghana verlaagde het toegestane zwavelgehalte voor geïmporteerde diesel van 3.000 naar 50 ppm. Nigeria, Benin, Togo en Ivoorkust volgden. Enkele jaren later nam de Economische Gemeenschap van West-Afrikaanse Staten (ECOWAS) de norm van 50 ppm over voor alle lidstaten en geïmporteerde brandstoffen.
Ook Europa reageerde. Nederland verbood in 2023 de productie en export van brandstoffen met een bijzonder hoog zwavelgehalte. België volgde daarna.
Volgens Public Eye bestaat het vervuilende verdienmodel echter nog steeds. De productie en export van dergelijke Dirty Diesel zou zijn verschoven naar andere Europese landen, terwijl het toezicht in West-Afrika onvoldoende blijft. Zwitserse grondstoffenhandelaren zouden volgens de organisatie nog steeds van deze situatie profiteren.
Public Eye pleit daarom voor een EU-breed verbod op de productie en export van brandstoffen die niet aan de Europese kwaliteitsnormen voldoen, consequente invoering en handhaving van de 50 ppm-norm in West-Afrika en strengere regels voor de Zwitserse grondstoffensector.
Daaronder vallen onder andere een toezichthouder voor de grondstoffenmarkt en bindende verplichtingen voor bedrijven om risico’s voor mensenrechten en milieu zorgvuldig te onderzoeken en aan te pakken, zoals wordt voorgesteld in het tweede Responsible Business Initiative.
Omdat het tegenvoorstel van de Zwitserse Bondsraad volgens Public Eye nauwelijks rekening houdt met de grote risico’s binnen de grondstoffensector, heeft de organisatie tijdens de recente consultatie een concreet voorstel ingediend om de regels verder aan te scherpen.
Links
