De American Heart Association (AHA) heeft een uitgebreide wetenschappelijke verklaring gepubliceerd waarin de nieuwste onderzoeken naar cafeïne en hart- en vaatgezondheid zijn samengevat. Op basis van het huidige bewijs concluderen de auteurs dat een dagelijkse inname van maximaal 400 mg cafeïne, overeenkomend met ongeveer 3 tot 5 koppen gewone zwarte koffie, voor de meeste gezonde volwassenen veilig is en niet leidt tot een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Sterker nog, regelmatige consumptie van zwarte koffie zonder toegevoegde suiker, siropen of room wordt in observationele studies in verband gebracht met een lager risico op onder meer hartziekten, hartfalen, beroerte en type 2-diabetes.
De auteurs benadrukken echter dat de relatie tussen koffie, cafeïne en gezondheid complex is. Koffie bevat naast cafeïne honderden andere biologisch actieve stoffen met onder meer antioxidatieve en ontstekingsremmende eigenschappen. Daardoor is het moeilijk vast te stellen of de waargenomen gezondheidsvoordelen uitsluitend door cafeïne worden veroorzaakt. Bovendien zijn veel beschikbare onderzoeken observationeel, waardoor ze verbanden kunnen aantonen maar geen oorzakelijk bewijs leveren. Ook toevoegingen zoals suiker, melk, room en smaakstoffen kunnen de gezondheidseffecten beïnvloeden.
Volgens de verklaring lijken de gunstige effecten vooral op te treden bij 2 tot 4 koppen koffie per dag. In deze groep werd een lager risico gezien op coronaire hartziekten, hartfalen en beroerte. Voor hartfalen wijzen sommige onderzoeken erop dat een consumptie van meer dan vier koppen per dag het risico juist weer kan verhogen. Daarnaast blijkt uit gerandomiseerde onderzoeken dat koffieconsumptie samenhangt met een lager risico op boezemfibrilleren, maar mogelijk ook met een hogere frequentie van premature ventriculaire contracties (PVC’s), een vorm van extra hartslagen.
Voor de bloeddruk zijn de resultaten minder eenduidig. Bij mensen met een normale bloeddruk werd in sommige studies een hogere kans op het ontwikkelen van hypertensie gezien bij een consumptie van één tot drie koppen koffie per dag, terwijl een hogere consumptie juist geassocieerd was met een lager risico. Daarentegen kunnen zeer hoge doses cafeïne, zoals die voorkomen in energiedrankjes en energy shots, de bloeddruk duidelijk verhogen, vooral bij mensen die al hypertensie hebben.
Ook voor diabetes zijn de bevindingen genuanceerd. Cafeïne kan op korte termijn de insulinegevoeligheid verminderen, maar mensen die regelmatig zwarte koffie drinken hebben in observationele studies juist een lager risico op het ontwikkelen van type 2-diabetes. De onderzoekers vermoeden dat andere bestanddelen van koffie hierbij mogelijk een grotere rol spelen dan cafeïne zelf.
De verklaring bespreekt ook cholesterol. Een stof in koffie, cafestol, kan het LDL-cholesterol verhogen. Deze stof komt vooral voor in ongefilterde koffie, zoals espresso, French press, Turkse koffie en gekookte koffie, terwijl papieren filters en oploskoffie het grootste deel van cafestol verwijderen. Hierdoor kan de bereidingswijze van koffie invloed hebben op het cholesterolgehalte.
De AHA maakt een duidelijk onderscheid tussen koffie en energiedranken. Hoewel matige koffieconsumptie over het algemeen veilig lijkt, bevatten energiedranken vaak veel hogere concentraties cafeïne per volume en daarnaast andere stimulerende ingrediënten die de opname van cafeïne kunnen versnellen. Deze producten worden geassocieerd met een hogere kans op hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en andere cardiovasculaire problemen, vooral bij jonge volwassenen en mensen met een verhoogde gevoeligheid voor cafeïne.
Verder benadrukken de onderzoekers dat mensen sterk verschillen in hun reactie op cafeïne. Genetische aanleg, leeftijd, medicijngebruik, stofwisseling, bestaande aandoeningen en gewenning bepalen hoe snel cafeïne wordt afgebroken en hoeveel iemand ervan merkt. Sommige mensen ontwikkelen een tolerantie, terwijl anderen al bij relatief kleine hoeveelheden last krijgen van hartkloppingen, angstgevoelens of slaapproblemen. Daarom bestaat er volgens de AHA geen universeel veilige hoeveelheid die voor iedereen geldt.
De auteurs concluderen dat de huidige wetenschappelijke gegevens erop wijzen dat matige consumptie van zwarte koffie voor de meeste volwassenen veilig is en mogelijk zelfs gunstig is voor de cardiovasculaire gezondheid. Tegelijkertijd wijzen zij erop dat het beschikbare bewijs nog veel onzekerheden bevat en dat er meer gerandomiseerde klinische onderzoeken nodig zijn om beter te begrijpen welke rol cafeïne en andere bestanddelen van koffie spelen, hoe verschillende cafeïnebronnen zich tot elkaar verhouden en waarom mensen zo verschillend op cafeïne reageren. Daarom zijn in de AHA Dietary Guidance 2026 nog geen specifieke aanbevelingen voor cafeïne opgenomen.
