Het Leefbewust weekoverzicht

In de nieuwsbrief van dit weekend vind je weer een uitgebreid weekoverzicht in eboek formaat van de volgende onderwerpen:

Voeding, diabetes en stofwisseling

Bij diabetes type 2 blijkt de mate waarin volkoren granen zijn bewerkt van belang. In een studie onder 160 volwassenen leidde voeding met grotendeels intacte volkoren granen na twaalf weken tot een gemiddeld 2,2 mmol/mol gunstiger HbA1c dan fijngemalen volkorenproducten, terwijl lichaamsgewicht en nuchtere glucose niet duidelijk verschilden.

Een ander Amerikaans onderzoek onder 110 volwassenen met diabetes type 2 en hoge bloeddruk laat zien dat speciaal samengestelde maaltijden over acht maanden samenhingen met een daling van het HbA1c van ongeveer 0,5 procentpunt en een bloeddrukdaling van ongeveer 4 mmHg.

Onderzoekers wijzen daarnaast op het belang van méér dan alleen glucosecontrole. Mensen met diabetes hebben ongeveer tweemaal zoveel risico op hart- en vaatziekten, waarbij naast bloedsuiker ook insulineresistentie, bloeddruk, cholesterol en ontsteking een rol spelen.

Een onderzoek naar diabetesvoeten laat zien dat ook het huidmicrobioom verandert naarmate diabetes en voetwonden ernstiger worden. Beschermende bacteriën kunnen afnemen, terwijl ziekteverwekkers zoals Staphylococcus aureus de overhand krijgen.

Darmen en microbioom

Onderzoekers van Princeton ontdekten dat plantaardige eiwitten en voedingsvezels de stofwisseling van darmbacteriën beïnvloeden. Hierdoor ontstaan meer gunstige afbraakproducten zoals hippuurzuur en minder potentieel schadelijke stoffen die voortkomen uit de afbraak van lichaamseigen eiwitten uit de darmslijmlaag.

King’s College London bracht daarnaast meer dan 116.000 virusgroepen in de menselijke darm in kaart, voornamelijk bacteriofagen. Meer dan 99% kwam niet nauw overeen met bekende virussen. Vijftig virusgroepen werden in een apart onderzoek gekoppeld aan het prikkelbaredarmsyndroom.

Rutgers-onderzoekers ontdekten een door gunstige darmbacteriën geproduceerd molecuul dat in dieronderzoek het darmslijmvlies snel hielp herstellen en invloed had op processen die samenhangen met veroudering.

Ook honderdjarigen blijken een opvallend darmmicrobioom te hebben. Bij hen was de activiteit verhoogd van bacteriële enzymen die galzuren veranderen. In oude muizen verbeterden aangepaste darmbacteriën de insulinegevoeligheid, glucosetolerantie en vetstofwisseling.

Hersenen, dementie en Alzheimer

Bij Alzheimer werd een verband gevonden tussen een verstoorde bloed-hersenbarrière en een verminderd glucosemetabolisme in hersengebieden voor geheugen en denkvermogen. Vooral bij patiënten zonder veel tau-eiwit hing een lekke bloed-hersenbarrière samen met een lagere glucoseopname, zonder dat hiermee oorzaak en gevolg zijn aangetoond.

Langdurige eenzaamheid werd opnieuw gekoppeld aan dementie. In een langlopend onderzoek hadden chronisch eenzame ouderen ongeveer 38% meer risico op dementie dan mensen die zich nooit eenzaam voelden, terwijl incidentele eenzaamheid geen duidelijk verhoogd risico liet zien.

Roken blijft eveneens een belangrijke risicofactor. Een analyse van 61 studies met circa 2,8 miljoen deelnemers vond bij huidige rokers 31% meer risico op dementie, 40% meer risico op Alzheimer en 52% meer risico op vasculaire dementie.

Een dierstudie naar icariïne, een plantaardige flavonoïde, liet verbeterde geheugenprestaties en minder hersenontsteking zien bij muizen met Alzheimer. De stof leek de opruiming van beschadigde mitochondriën te stimuleren.

Slaap en herstel

Chronische verveling blijkt samen te hangen met slechtere slaapkwaliteit. Problemen met zelfregulatie, veel smartphonegebruik en ongunstige slaapgewoonten kunnen daarbij een rol spelen.

Columbia University ontwikkelde daarnaast PillowSense, een slimme kussensloop die zonder draagbare apparatuur hartslag, ademhaling, bewegingen en slaaphouding meet. Tijdens thuismetingen kon het systeem zeven slaaphoudingen met een F1-score van 88% onderscheiden.

IJsbaden blijken vooral nuttig voor kortdurend herstel. Een analyse van 161 studies laat zien dat koudwateronderdompeling spierpijn kan verminderen, maar regelmatig gebruik direct na krachttraining kan de ontwikkeling van spiermassa, kracht en explosiviteit afremmen.

Hart en bloedvaten

Extreme hitte wordt sterk gekoppeld aan cardiovasculaire sterfte. In Brits onderzoek onder ruim 63.000 mensen met hart- en vaatziekten hing iedere graad hogere gemiddelde zomertemperatuur samen met 15% meer sterfterisico. Bij vier of meer hittegolven lag het risico 24% hoger.

Na operaties kan hartschade vaak onopgemerkt blijven. Onderzoekers van McMaster ontwikkelden daarom een pleister met micronaaldjes die continu troponine kan meten, een marker voor schade aan de hartspier.

Ontsteking blijkt bovendien al vroeg betrokken bij aderverkalking. In een zesjarig onderzoek onder 3.471 mensen zonder bekende hartziekte hingen hogere ontstekingswaarden samen met meer plaquevorming, onafhankelijk van onder meer LDL-cholesterol en bloeddruk.

Migraine in combinatie met roken vormde eveneens een duidelijke risicocombinatie. Bij mensen met beide factoren was het risico op een herseninfarct vóór het zestigste jaar 3,6 keer zo hoog en op een hersenbloeding 2,6 keer zo hoog.

Kanker en nieuwe behandelstrategieën

Bij alvleesklierkanker werd opnieuw een belangrijke rol voor ontsteking gevonden. Het eiwit IL-18 helpt tumorcellen onder meer om CD47 te verhogen en zo het immuunsysteem te ontwijken. In preklinische modellen leidde remming van IL-18 tot tragere tumorgroei en een betere werking van KRAS-remmers.

Veranderingen in suikermoleculen op het oppervlak van kankercellen, zogenoemde afwijkende sialylering, blijken eveneens belangrijk voor tumorgroei, uitzaaiing, therapieresistentie en het ontwijken van het immuunsysteem.

Bij jonge volwassenen neemt het aantal diagnoses van verschillende kankersoorten toe, waaronder borst-, darm-, baarmoeder- en endocriene kanker. Mogelijke verklaringen zoals voeding, omgeving, erfelijkheid en darmmicrobioom worden onderzocht, maar één duidelijke oorzaak is nog niet vastgesteld.

Een muisstudie suggereert bovendien dat een langdurig vetrijk dieet darmstamcellen blijvend kan veranderen en bij genetisch gevoelige dieren de vorming van darmtumoren kan bevorderen.

PFAS, plastics en milieu

Twee minder onderzochte PFAS-stoffen, PFHpA en PFNA, werden in een USC-studie gekoppeld aan een twee- tot tweeënhalf keer hoger risico op leverkanker bij mensen met de hoogste bloedconcentraties. Het verband was sterker bij mensen met een genetische aanleg voor leververvetting.

De NIH financiert daarnaast onderzoek naar mogelijke effecten van PFAS op geheugen en hersenfunctie, waarbij onder andere de hippocampus en genactiviteit worden onderzocht.

Bij plastics start Monash University een groot onderzoek naar mogelijke verbanden tussen dagelijkse plasticblootstelling, microplastics, bloeddruk en hart- en vaatziekten.

Microplastics komen daarnaast terug in dieronderzoek en milieustudies, terwijl een nieuwe coating voor wegwerpbekers probeert de traditionele plastic binnenlaag te vervangen door plantaardige cellulosematerialen.

Luchtvervuiling en longen

E-sigarettendamp veroorzaakte in gekweekt menselijk luchtwegweefsel al binnen een week meer slijmproductie en veranderingen in de luchtwegcellen. Na drie weken ontstond zelfs bij zeer lage blootstelling plaveiselmetaplasie, een weefselverandering die als voorstadium van bepaalde longafwijkingen wordt beschouwd.

Rook van bosbranden krijgt opnieuw veel aandacht. Fijnstof en ozon komen steeds vaker tegelijkertijd in verhoogde concentraties voor, vooral in het westen van de Verenigde Staten. Deze combinatie kan schadelijker zijn voor hart en luchtwegen dan afzonderlijke blootstelling.

Hitte in combinatie met luchtvervuiling werd daarnaast gekoppeld aan oogletsel. Bij ruim 10.000 Chinese patiënten hing gelijktijdige blootstelling aan hitte en fijnstof samen met 25% meer risico op ziekenhuisopname wegens oogletsel.

Zwangerschap, kinderen en ontwikkeling

Groene woonomgevingen blijken opnieuw gunstig samen te hangen met cognitieve ontwikkeling bij kinderen. In een analyse van ongeveer 12.000 kinderen presteerden kinderen uit buurten met meer bomen en parken beter op aandacht en cognitieve tests. Een betere luchtkwaliteit verklaarde een deel van dit verband.

Borstvoeding werd in een internationale studie onder ruim 12.000 moeders gekoppeld aan minder depressieve symptomen bij de moeder.

Een andere bijdrage beschrijft kunstmatige baarmoeders, die momenteel vooral worden ontwikkeld voor extreem vroeggeboren baby’s. Volledige zwangerschap buiten het lichaam is voorlopig nog toekomstmuziek en roept vooral ethische vragen op.

Vaders van jonge kinderen blijken volgens Zweeds onderzoek behoefte te hebben aan meer praktische ondersteuning bij eetgedrag, vooral wanneer een kind weinig eet of slecht groeit.

Autisme en neurodiversiteit

fMRI-onderzoek laat zien dat mensen met autisme gemiddeld niet noodzakelijk minder voorspelbaar reageren op sociale video’s, maar dat de patronen tussen individuen veel sterker verschillen. Dit ondersteunt het idee dat autisme neurologisch zeer heterogeen is.

Onderzoekers starten daarnaast specifiek onderzoek naar stoppen met roken bij volwassenen met ADHD en autisme, omdat nicotineafhankelijkheid en ontwenningsklachten in deze groepen vaker een obstakel vormen.

ADHD-medicatie wordt eveneens besproken. In een groot onderzoek ontwikkelde 2,8% van de gebruikers van stimulerende middelen psychotische symptomen; het risico was bij amfetamineachtige middelen ongeveer tweemaal zo hoog als bij methylfenidaat.

Alcohol en leefstijl

Alcoholgebruik kan mogelijk de werking van kankerimmunotherapie verminderen. In muismodellen werd de werking van anti-PD-1-therapie ongeveer gehalveerd. Bij patiënten ging acht of meer alcoholische drankjes per week samen met een lagere overleving na immunotherapie.

De biologische klok lijkt bovendien invloed te hebben op alcoholgebruik. Bij vrouwelijke muizen verminderde uitschakeling van het Bmal1-gen in een specifiek hersengebied zowel consumptie als voorkeur voor alcohol, terwijl dit bij mannelijke muizen niet gebeurde.

COVID-19, mRNA en vaccinonderzoek

Een studie naar diabetes type 1 bij Finse kinderen concludeert dat de stijging tijdens lockdowns niet goed verklaard kan worden door SARS-CoV-2-infecties. Minder dan 1% van de kinderen die diabetes ontwikkelden had bewijs voor een eerdere infectie. Onderzoekers kijken daarom naar leefstijl- en omgevingsfactoren.

De NIH vraagt Nature Medicine om opheldering over mogelijke ghostwriting en belangen rond de invloedrijke publicatie Proximal Origin uit 2020 over de oorsprong van SARS-CoV-2.

Een Amerikaanse studie vond SIRVA, langdurig schouderletsel na vaccinatie, iets vaker na COVID-vaccinatie dan na griepvaccinatie. Het absolute risico bleef laag: ongeveer 1,8 gevallen per 10.000 vaccinaties.

Ook komt de beëindigde rechtszaak van Pfizer-klokkenluider Brook Jackson terug. Haar hoger beroep werd afgewezen nadat het Amerikaanse ministerie van Justitie toestemming had gekregen de fraudezaak te beëindigen.

Andere bijdragen over vermeende systematische ziekenhuisprotocollen, georganiseerde vermogensoverdracht tijdens de coronacrisis en vaccinveiligheid zijn voornamelijk afkomstig van organisaties, interviews of opiniërende bronnen en moeten van onafhankelijk onderzoek worden onderscheiden.

Klimaat, CO₂ en energie

Klimaatverandering maakt sommige Afrikaanse woestijngebieden groener door veranderende neerslagpatronen, maar dezelfde toename van regen kan ook overstromingen en landbouwschade veroorzaken.

Regen blijkt daarnaast mogelijk meer invloed op de mondiale koolstofcyclus te hebben dan eerder gedacht, doordat neerslag de opname van CO₂ door oceanen kan vergroten.

Bij zonne-energie in Noord-Afrika blijken vooral financiële barrières een probleem. Financieringskosten liggen volgens onderzoek twee tot drie keer hoger dan in ontwikkelde economieën en China.

Windparken op de Noordzee beïnvloeden volgens simulaties ook lokale luchtstroming en wolkenvorming, terwijl wolken en luchtvochtigheid op hun beurt de elektriciteitsproductie beïnvloeden.

Het bestand bevat daarnaast opiniërende bijdragen over klimaatbeleid, zout, CO₂, geo-engineering en Europese regelgeving. Deze zijn inhoudelijk anders van aard dan de experimentele en observationele studies.

Energie en biodiversiteit

Een opvallend bericht gaat over vleermuizensterfte bij windturbines. Volgens een aangehaalde Amerikaanse schatting zijn tussen 1981 en 2024 ongeveer 18,7 miljoen vleermuizen omgekomen door botsingen met turbines, met tegenwoordig naar schatting circa 1,5 miljoen sterfgevallen per jaar.

Daarnaast blijkt verlies van leefgebied invloed te hebben op het darmmicrobioom van bedreigde Mexicaanse brulapen. Apen in kleinere en meer versnipperde bossen hadden duidelijk andere bacteriële gemeenschappen dan dieren in beter bewaard gebleven leefgebieden.

Ogen en nieuwe technologie

Onderzoekers ontwikkelden een genetische test waarmee het risico op glaucoom tientallen jaren vóór klachten kan worden ingeschat. Mensen met de hoogste genetische risicoscore hadden tot tienmaal zoveel kans op glaucoom en ontwikkelden de ziekte gemiddeld aanzienlijk eerder.

Een nieuwe bionische oogcamera van HKUST heeft 367.500 pixels, een beeldhoek van meer dan 160 graden en kan kleur en beweging rechtstreeks in de sensor verwerken. Hierdoor kan de benodigde datatransmissie sterk worden verminderd.

Ook stress komt terug als mogelijke oorzaak van oogklachten, waaronder trillende oogleden, droge ogen, wazig zien en het sterker waarnemen van floaters.

Technologie en medische innovatie

Een nieuwe spons-capsuletest kan Barrett-slokdarm en slokdarmkanker opsporen zonder klassieke endoscopie. NICE adviseert voorlopig twee van dergelijke systemen, waarbij cellen via een kleine spons uit de slokdarm worden verzameld.

Onderzoekers ontwikkelden daarnaast een transparante hydrogelcoating die glas ook bij zware condensatie helder kan houden. Mogelijke toepassingen zijn brillen, autoruiten, sensoren en camera’s.

Bij ALS werd een combinatie van tien bloedeiwitten gevonden waarmee patiënten met ongeveer 98% gebalanceerde nauwkeurigheid van gezonde personen konden worden onderscheiden.

Overige ontwikkelingen

Andere onderwerpen zijn onder meer rozemarijngeur die mogelijk geheugen en leerprestaties ondersteunt, natuurlijk licht en groen op de werkplek, een nieuwe verklaring voor ontsteking na schade aan mitochondriaal DNA en traditionele toepassingen van kruidnagel.

Wil je onze nieuwsbrief iedere vrijdagavond ontvangen gebruik dan deze link