Voeding, diabetes en stofwisseling
Voeding en bloedsuiker vormen opnieuw een belangrijk thema. Een maaltijd met snel verteerbare koolhydraten kan enkele uren later leiden tot een lagere bloedsuikerspiegel, meer honger en meer activiteit in het beloningscentrum van de hersenen. Dit ondersteunt het idee dat de kwaliteit en verteringssnelheid van koolhydraten invloed kunnen hebben op trek en eetgedrag, los van alleen calorieën.
Een gerandomiseerde studie bij vrouwen met zwangerschapsdiabetes liet zien dat een koolhydraatarm ontbijt een duidelijk lagere glucosepiek gaf dan een koolhydraatrijk ontbijt met ongeveer hetzelfde aantal calorieën. Ook minder sterk bewerkte volkoren granen lijken gunstig: in een twaalf weken durende studie bij mensen met diabetes type 2 was het HbA1c iets lager bij deelnemers die grotendeels intacte volkorenproducten aten dan bij mensen die fijngemalen volkorenproducten gebruikten.
Beweging direct na een maaltijd komt eveneens vaak terug. Zelfs één tot drie minuten traplopen of enkele korte intensieve oefeningen kunnen de glucosepiek verlagen doordat actieve spieren glucose uit het bloed opnemen. Langere wandelingen en zogenaamde ‘exercise snacks’ lijken eveneens bruikbaar. De precieze grootte van het effect verschilt per persoon, maaltijd en tijdstip.
Bij diabetes werd daarnaast gewezen op vaatverkalking bij diabetische voetproblemen en op het verhoogde risico op cognitieve achteruitgang. Mensen met diabetes en nog normale cognitie hadden in één onderzoek een hogere kans om later milde cognitieve stoornissen te ontwikkelen.
Een opmerkelijke experimentele ontwikkeling is een elektronisch implantaat dat bij diabetische muizen overtollige glucose omzet in gluconaat en automatisch wordt geactiveerd wanneer de bloedsuiker stijgt. Dit bevindt zich nog in de preklinische fase.
Darmen, voeding en microbioom
Het microbioom blijft een rode draad. In een bijdrage over mondwater wordt beschreven dat dagelijks antiseptisch mondwater de samenstelling van het mondmicrobioom kan veranderen, waaronder een toename van Fusobacterium nucleatum. Deze bacterie wordt ook onderzocht vanwege mogelijke verbanden met darmkanker. De bijdrage wijst erop dat mond- en darmmicrobioom waarschijnlijk nauwer met elkaar verbonden zijn dan vroeger werd aangenomen.
Bij chronische nierschade leverde een langdurige studie opvallende resultaten op: patiënten die extra groenten en fruit kregen, hadden gedurende tien jaar minder ziekenhuisopnames, minder spoedbezoeken en minder dialyse dan patiënten met gebruikelijke zorg. De studie ondersteunt het belang van voeding, maar de resultaten moeten wel worden bekeken binnen de specifieke patiëntengroep.
Ook landbouw en voeding komen samen in onderzoek naar bacteriën die de aminozuursamenstelling van gewassen kunnen verbeteren. Hierdoor zouden planten voedzamer kunnen worden voor mens en dier en zou mogelijk minder stikstof nodig zijn in de landbouw.
Hersenen, Alzheimer en neurodegeneratie
Verschillende studies richten zich op hersenveroudering en Alzheimer. Onderzoekers beschrijven hoe hersenbloedvaten op cellulair niveau veranderen met het ouder worden. Endotheelcellen vertonen minder activiteit in genen die nodig zijn voor vorming en herstel van bloedvaten, terwijl ontstekings- en stressgerelateerde genen actiever worden.
Bij Alzheimer wordt een mogelijk natuurlijk peptide onderzocht dat in lagere concentraties voorkomt bij mensen met cognitieve stoornissen. Dit zou in de toekomst zowel een behandeldoel als een biomarker kunnen worden.
Ook de relatie tussen diabetes en Alzheimer krijgt aandacht. Diabetes lijkt de overgang van normale cognitie naar milde cognitieve stoornissen te versnellen. Daarmee wordt opnieuw zichtbaar hoe stofwisseling, vaatgezondheid en hersengezondheid met elkaar verweven zijn.
Een ander onderzoek laat zien hoe snel het brein zich aanpast bij het leren van een nieuwe vaardigheid. Na slechts één vioolles waren veranderingen in bètagolven meetbaar, en deelnemers met de grootste hersenveranderingen boekten ook de meeste vooruitgang.
Kanker en nieuwe behandelingen
Bij darmkanker werden duidelijke cellulaire en genetische verschillen gevonden tussen tumoren bij jongere en oudere patiënten. Dit kan helpen verklaren waarom darmkanker op jonge leeftijd soms agressiever verloopt.
Onderzoekers werken daarnaast aan nieuwe strategieën tegen glioblastoom. In Leuven bleek dat het verstoren van de communicatie tussen tumorcellen en immuuncellen de verspreiding van deze agressieve hersentumor kan beperken. Een ander team ontwikkelde een implanteerbaar reservoir dat geneesmiddelen langdurig kan afgeven en ultrasone golven gebruikt om deze verder door het hersenweefsel te verspreiden.
Bij alvleesklierkanker wordt onderzocht hoe tumorcellen communiceren met zenuwen en hoe ze hun genetische eigenschappen voortdurend aanpassen om behandeling te ontwijken. Dit bevestigt opnieuw dat tumoren geen statische massa’s zijn maar veranderende ecosystemen.
Japanse onderzoekers ontwikkelden daarnaast een experimentele methode waarbij koolmonoxide dat door kankercellen zelf wordt geproduceerd wordt gebruikt om juist ín de tumorcel een giftige stof te vormen. In laboratoriumonderzoek gebeurde dit selectief in kankercellen en niet in gezonde controlecellen.
Bij borstkanker komt ook de mogelijke invloed van chemische stoffen naar voren. Meerdere bisfenolen kunnen volgens laboratoriumonderzoek moleculaire veranderingen in normaal borstweefsel veroorzaken. De klinische betekenis hiervan moet nog verder worden vastgesteld.
Zwangerschap, baby’s en ontwikkeling
Zwangerschap en vroege ontwikkeling krijgen veel aandacht. Onderzoek naar ijzertekort laat zien dat ijzer al in de eerste weken van de zwangerschap belangrijk is voor hersenontwikkeling. Epidemiologische gegevens koppelen een laag ijzergehalte in het eerste trimester aan een hoger risico op ontwikkelingsproblemen, maar zulke verbanden bewijzen niet automatisch directe causaliteit.
Bij pre-eclampsie zijn aanwijzingen gevonden dat de placenta mogelijk versneld veroudert. Dit kan op termijn leiden tot betere voorspelling of preventie.
Een Japanse studie koppelt nachtwerk tijdens de zwangerschap aan een verhoogd risico op communicatie-, motorische en sociaal-emotionele ontwikkelingsproblemen bij kinderen. Dit betreft een observationeel verband.
Onderzoek naar postpartumdepressie suggereert daarnaast dat bepaalde microRNA’s in moedermelk mogelijk invloed kunnen hebben op de hersenontwikkeling van nakomelingen. De causale effecten zijn vooral bij muizen aangetoond en nog niet bij menselijke baby’s bevestigd.
Autisme en ontwikkeling
Er verschijnen meerdere studies rond autisme. Blootstelling aan bosbrandrook tijdens de zwangerschap werd in een analyse van verzekeringsgegevens geassocieerd met een hoger risico op een autismediagnose, vooral bij blootstelling in het tweede en derde trimester. Ook hier gaat het om een verband en niet om bewijs van directe oorzaak.
Een andere studie identificeerde genetische variaties in het MECP2-gen die mogelijk gedeeltelijk verklaren waarom autisme vaker bij jongens wordt vastgesteld dan bij meisjes.
Bij volwassenen met autisme werden daarnaast ernstigere menopauzeklachten gevonden dan bij vrouwen zonder autisme.
Het document bevat ook een documentaire waarin vaccins, aluminium, pesticiden en andere milieufactoren als mogelijke oorzaken van autisme worden besproken. Dit betreft de interpretatie van de makers en moet worden onderscheiden van de wetenschappelijke studies in het document.
Hart, bloedvaten en beweging
Bij cardiovasculaire gezondheid valt op dat ontsteking al vroeg aanwezig kan zijn bij mensen met overmatig of ongezond lichaamsvet. Zelfs in het vroegste stadium van het cardiovasculair-renaal-metabool syndroom was een ontstekingsmarker bijna tweemaal zo hoog als bij mensen zonder metabole risicofactoren.
Een Noorse studie naar een koolhydraatarm dieet met veel verzadigd vet vond gedurende twee jaar geen stijging van apoB, terwijl triglyceriden daalden en HDL toenam. LDL nam wel iets toe. Deze resultaten betekenen niet dat verzadigd vet voor iedereen onschadelijk is, maar illustreren dat voedingspatronen complexer zijn dan één afzonderlijke voedingsstof.
Voor vrouwen benadrukken nieuwe artikelen dat hormonen, mentale gezondheid, zwangerschap en menopauze gedurende het hele leven invloed kunnen hebben op hart- en hersengezondheid.
Korte krachttrainingssessies verspreid over de dag blijken bovendien vergelijkbare verbeteringen in spierkracht en uithoudingsvermogen te kunnen geven als één langere training.
Slaap, biologische klok en mentale gezondheid
De klokwisselingen blijven onderwerp van discussie. Onderzoek koppelt het verzetten van de klok aan tijdelijke veranderingen in slaap, stemming, beroerterisico en verkeersongevallen. Tegelijk blijkt de oorspronkelijke energiebesparing van zomertijd tegenwoordig zeer klein, mede doordat moderne verlichting veel zuiniger is geworden.
Een nieuwe draagbare pleister gebruikt zachte ultrasone golven en elektroden om de REM-slaap te beïnvloeden en hersenactiviteit te volgen. Dit bevindt zich nog in een experimentele fase.
Ook energiedrankgebruik bij jongeren krijgt aandacht. In Deens onderzoek drinkt een groot deel van de jongeren energiedrank, waarbij frequente gebruikers regelmatig de cafeïnerichtlijnen overschrijden en daardoor risico lopen op slaapverstoring.
PFAS, plastic en milieu
PFAS blijft een belangrijk milieuthema. Onderzoekers uit Japan ontwikkelden een draagbaar systeem waarmee PFOA en PFOS direct op locatie kunnen worden gemeten zonder gespecialiseerd laboratorium. Dat kan monitoring goedkoper en toegankelijker maken.
Bij plastic wordt deze week ook gekeken naar de totale levenscyclus. In een vergelijking van verschillende soorten rietjes bleken papieren rietjes op meerdere milieu-indicatoren slechter te scoren dan traditionele plastic rietjes. De gemeten ‘kankerverwekkende impact’ betreft daarbij emissies uit productie en afvalverwerking en niet het persoonlijke risico van drinken uit een papieren rietje.
Ook microplastics bij bijen worden onderzocht. Mogelijke effecten op darmflora, geheugen, immuunsysteem en voedselzoekgedrag zouden uiteindelijk gevolgen kunnen hebben voor hele bijenvolken en ecosystemen.
Medicatie en gezondheidszorg
Bij schildkliermedicatie wordt gewaarschuwd voor mogelijke interacties met orale GLP-1-medicatie. Ook groot gewichtsverlies kan ertoe leiden dat de dosis levothyroxine opnieuw moet worden beoordeeld.
JAK-remmers, die worden gebruikt bij ontstekingsziekten zoals reumatoïde artritis, kunnen volgens nieuw onderzoek bepaalde antivirale afweermechanismen verzwakken en daarmee de gevoeligheid voor infecties vergroten.
Een Cochrane-review concludeert dat veelgebruikte ergonomische hulpmiddelen op kantoor weinig overtuigend effect hebben op nek-, schouder- en armklachten. Beweging en gerichte oefeningen lijken waarschijnlijk nuttiger.
Ook zorgkosten blijken mogelijk psychologische effecten te hebben. Wanneer mensen hoge eigen zorgkosten verwachten, verwachten zij ook meer pijn tijdens medische procedures en stellen zij noodzakelijke zorg vaker uit.
AI en technologie
AI wordt opnieuw toegepast in verschillende gezondheidsgebieden. Jongvolwassenen gebruiken ChatGPT en andere chatbots steeds vaker om informatie te zoeken over alcohol en drugs. Meer dan een derde van de ondervraagden deed dat volgens een Rutgers-studie.
Daarnaast wordt AI gebruikt voor wetenschappelijke analyse, maar het document bevat ook maatschappelijk kritische bijdragen over mogelijke toekomstige controle, censuur en digitale valuta. Deze bijdragen zijn speculatief en moeten worden onderscheiden van empirisch AI-onderzoek.
Een andere interessante technologische ontwikkeling is een implanteerbare vezelsensor die natrium en kalium realtime in de bloedbaan kan meten. Dit kan in de toekomst relevant worden bij intensieve monitoring van hartritme en vochtbalans.
Klimaat, energie en geo-engineering
Het klimaatgedeelte bevat opnieuw zowel wetenschappelijk onderzoek als opiniërende en sceptische bijdragen. Een recente Nature Climate Change-studie beschrijft een snelle verandering in de Antarctische oceaancirculatie door afnemend zee-ijs. Het smeltwater dat vroeger een lichte waterlaag vormde is sinds 2016 sterk afgenomen, waardoor deze watermassa zouter, dichter en dieper wordt.
Een ander onderzoek stelt dat menselijke opwarming een natuurlijke terugkeer naar een nieuwe glaciale periode heeft onderbroken.
Daarnaast bevat het bestand kritische stukken over de kosten van de Duitse energietransitie, windenergie en CO₂-beleid. Deze artikelen zijn deels economisch en opiniërend van aard en moeten worden onderscheiden van de wetenschappelijke klimaatstudies.
Bij geo-engineering worden historische experimenten met weersbeïnvloeding en militaire tests aangehaald. Dat dergelijke experimenten historisch hebben bestaan is gedocumenteerd; verdergaande claims dat moderne radarinstallaties of atmosferische systemen op grote schaal het weer sturen, worden in de betreffende video’s vooral als hypothese gepresenteerd.
Overige ontwikkelingen
Andere onderwerpen zijn onder meer koud douchen, waarbij deelnemers gemiddeld minder ziektedagen rapporteerden, een nieuwe behandeling voor carpaletunnelsyndroom met echogeleide hydrodissectie, onderzoek naar genetische verschillen in glioblastoom, mogelijke nieuwe immuuncellen bij oogziekten en onderzoek naar cannabis en het ontwikkelende brein.
De details van dit nieuws vind je weer in het weekoverzicht in de nieuwsbrief
