Na de Tweede Wereldoorlog kwam aan het licht dat Japan tijdens de oorlog een geheim programma voor biologische oorlogsvoering had. Dit programma stond bekend als Unit 731 en stond onder leiding van arts Shiro Ishii.
Binnen Unit 731 werden gevangenen gebruikt voor experimenten met gevaarlijke ziekteverwekkers, zoals pest, cholera en miltvuur. Veel mensen kwamen daarbij om het leven. Deze experimenten worden tegenwoordig beschouwd als oorlogsmisdaden.
Na de Japanse overgave stonden de Verenigde Staten voor een keuze. Ze konden de betrokken wetenschappers vervolgen, of proberen hun onderzoeksgegevens in handen te krijgen. De Amerikaanse overheid vond de informatie over biologische oorlogsvoering zo waardevol dat zij besloot de gegevens veilig te stellen.
Uit later vrijgegeven Amerikaanse documenten blijkt dat verschillende onderzoekers van Unit 731 niet werden vervolgd. In ruil daarvoor moesten zij hun onderzoeksresultaten en kennis over biologische wapens aan de Verenigde Staten overdragen. Daardoor verschenen de belangrijkste leiders van Unit 731 niet voor het Internationale Militaire Tribunaal voor het Verre Oosten in Tokio.
De Sovjet-Unie koos een andere aanpak. Daar werden in 1949 tijdens de processen van Chabarovsk wel enkele voormalige Unit 731-medewerkers berecht.
Na de oorlog maakten veel voormalige leden van Unit 731 carrière in Japan. Sommigen werden arts, hoogleraar of bestuurder in de gezondheidszorg en farmaceutische industrie.
Historici zijn het er grotendeels over eens dat de Verenigde Staten toegang kregen tot de onderzoeksgegevens en dat hiervoor immuniteitsafspraken zijn gemaakt. Daarover bestaan officiële Amerikaanse documenten. Minder duidelijk is hoeveel waarde de verkregen informatie uiteindelijk had en in welke mate deze later daadwerkelijk is gebruikt.
De geschiedenis van Unit 731 laat zien dat overheden tijdens de Koude Oorlog soms moeilijke of controversiële keuzes maakten. In dit geval woog de Amerikaanse overheid de mogelijke militaire waarde van de onderzoeksgegevens zwaarder dan het vervolgen van de belangrijkste verantwoordelijken voor de oorlogsmisdaden.
Bronnen
