Lever biotransformatie
De lever is het wonderlijkste laboratorium
van de wereld en is met zijn gewicht van ca. 1500 gram het grootste orgaan van het
lichaam. Ze is steeds bereid alle fouten en verkeerde dingen waar we ons aan bezondigen
zoveel mogelijk te herstellen. Daarnaast heeft de lever het heel druk met het wegwerken
van alle milieugiffen die we dagelijks binnen krijgen. Als de darmen door gisting als
gevolg van onvolledige vertering door verteringsstoornissen een borrelglaasje
alcoholachtige stoffen produceert, dan kunt u zich voorstellen dat de lever het zwaar
heeft tegenwoordig.
De lever als de grote ontgifter
Wanneer wij door ondoelmatig eten (kwantitatief en kwalitatief) en drinken
(teveel koffie, frisdrank, alcohol) of door het innemen van teveel medicamenten (ook
laxeermiddelen) en vergiftigde stoffen uit het milieu onszelf schade toebrengen, probeert
de lever steeds de schade recht te zetten.De lever heeft het heel druk met het wegwerken
van alle milieugiffen die we tegenwoordig dagelijks binnen krijgen
Er zijn twee verschillende typen van
biochemische processen gedurende het verloop van het ontgiftingsproces (detoxificatie) in
de lever. De eerste fase en de tweede fase van de lever noemen we detoxificatie. In deze
twee fases worden schadelijke in vet oplosbare stoffen omgezet tot wateroplosbare stoffen.
Deze omgezette stoffen kunnen dan door de lever -via de galblaas- afgescheiden worden. Ze
worden dan via de stoelgang verwijderd of ze worden via het bloed naar de nieren
getransporteerd en daar tot urine gevormd om dan uitgeplast te kunnen worden.
De reacties van de eerste fase zijn
chemische omzettingen waarbij een uitgebreide familie van enzymen (cytochroom P450
iso-enzymen) betrokken is. Deze enzymen zijn wat betreft hun aanmaak afhankelijk van
mineralen, antioxidanten en vitaminen B. De eerste fase-reactie van de lever alleen is
onvoldoende om het lichaam te verlossen van schadelijke verbindingen. Een tweede
fase-activiteit is nodig om dit te voltooien. Het zijn de vele chemische transformaties,
binnen het zogeheten conjugatieproces, die daarvoor zorgen. In dit conjugatieproces zijn
onder andere enkele zwavelhoudende aminozuren betrokken.
De verhouding van de activiteit in beide
fases is van groot belang voor behoud van onze gezondheid. Verloopt de eerste fase sneller
dan de tweede dan ontstaan er vrije radicalen (agressieve verbindingen die celschade
geven). Verloopt de tweede fase te traag door onvoldoende zwavelhoudende aminozuren dan
kan zich dit uiten in: vermoeidheid, hoofdpijn, spierpijn, oedeem, buikklachten,
verstopping, misselijkheid, vieze metaalsmaak in de mond, huidklachten, duizeligheid, jeuk
én een ander eetgedrag.
De eerste ontgiftingsfase
In fase 1 van de ontgifting van de lever worden door enzymatische processen (de
zogenaamde P450 enzymen) niet alleen toxinen zoals drugs, pesticiden en zware metalen
onschadelijk gemaakt, maar ook afbraakproducten van lichaamseigen stoffen zoals hormonen
en stoffen uit het immuunsysteem zoals histamine. In fase 1 wordt een deel van de stoffen
volledig onschadelijk gemaakt. Een ander deel wordt voorbewerkt en in fase 2 verder
verwerkt om dan via gal en nieren te worden uitgescheiden. Of iemand een goede ontgifter
is wordt bepaald door de wel of niet optimale werking van zijn enzymsystemen en dit is
mede door zijn erfelijkheid bepaald. We kennen allemaal voorbeelden van mensen op feestjes
die na een paar slokken wijn al ‘dronken’ zijn. Bij een onvoldoende werking van
fase 1 zien we bijvoorbeeld dat mensen cafeïne niet kunnen verdragen.
Veel chemische geneesmiddelen hebben een
vernietigende werking op de cytochroom P450 enzymen die door tenminste 71 verschillende
genen worden gecodeerd. Daarom zijn er veel individuele variaties en dus variaties in
ontgiftingscapaciteit mogelijk. Indien er in fase 1 onvoldoende ontgift wordt, ontstaan er
veel zogenaamde vrije radicalen. Dit zijn zeer agressieve chemische verbindingen die onder
andere weefselschade kunnen geven.
De tweede ontgiftingsfase
De lever maakt in deze fase door middel van enzymen de al omgezette gifstoffen
uit de eerste fase verder wateroplosbaar. Veel chemische transformaties verlopen via een
aantal gespecialiseerde 'fabrieken'. Een fabriek die acetylering wordt genoemd verwerkt
bijvoorbeeld medicijnen zoals antibiotica. de fabriek glutathionconjugatie verwerkt onder
andere paracetamol, alcohol, koffie en pesticiden, en de fabriek die sulfatie heet
transformeert allerlei hormonen en zware metalen. De glucoronidatiefabriek verwerkt
aspirine, morfine, oxazepam en een fabriek met de mooie naam methylering neemt specifieke
hormonen en histamine voor zijn rekening. Als laatste is de glycinatiefabriek
verantwoordelijk voor o.a. nicotine en bepaalde E-nummers.
Zo heeft elke fabriek een bepaalde taak en
heeft daarvoor ook bepaalde voedingsstoffen nodig om dit scheikundig te kunnen bolwerken.
Deze hardwerkende fabrieksarbeiders hebben goede voeding nodig om dit smerige werk te
kunnen volhouden. Krijgen ze onvoldoende nutriënten zoals vitaminen, mineralen en
aminozuren dan leggen ze het werk neer. Elke fase heeft zijn specifieke
‘superbenzine’ nodig aan nutriënten om de gifstoffen goed wateroplosbaar te
kunnen maken.
De praktijk
Na de bovenstaande biochemische toelichting rest de vraag: hoe herkent u
leverklachten en hoe pakt u dit met voeding aan? Wanneer de lever uit balans is, kan dit
zich uiten in een breed scala aan klachten. Eigenlijk is bij alle chronische klachten
altijd in meer of mindere mate de lever betrokken is. Geen wonder dat in de Traditionele
Chinese Geneeskunde en de Ayurveda zo veel aandacht wordt besteed aan de conditie van de
lever.
Maar hoe is de aanpak bij al die
verschillende klachten en verschillende mensen? Is het mogelijk met een standaard
voedingsadvies voor de lever uit de voeten te kunnen of geldt voor iedereen een apart
advies, op de persoon en klachten gericht?
Inderdaad is het laatste het meest wenselijk. Toch zijn er grofweg drie verschillende
patronen bij de lever te onderscheiden. Aan de hand hiervan kunnen toch meer algemene
voedingsadviezen gegeven worden. Deze patronen treden los van elkaar op of eventueel in
combinatie met elkaar. Door deze patronen te herkennen, wordt het makkelijker om een
passende aanpak te vinden voor het verminderen van klachten.
Als de lever tekort schiet in zijn
voedende, opbouwende taak
Wanneer de lever zijn voedende, opbouwende taken niet meer goed uitvoert, worden
bepaalde organen en systemen onvoldoende gevoed. De lever heeft een speciale relatie met
de spieren, pezen, nagels, ogen en geslachtsorganen. Vandaar dat bij deze lichaamsdelen
vaak de meeste klachten ontstaan. In de Traditionele Chinese geneeskunde wordt een tekort
aan voedende leverenergie een bloedleegte of leveryin tekort genoemd.
Welke klachten kunt u alzo verwachten bij zo'n tekort?
Droge, vermoeide (rode) ogen, duizeligheid vooral bij opstaan, flauwvallen,
bloedarmoede, vermoeidheid, kortademigheid bij inspanning, hoofdpijn, menstruatieklachten,
kouwelijkheid, koude handen en voeten, krakende gewrichten, spierkrampen,
stijve schouders, bleke droge scheurende nagels, oorsuizing (hoge toon), overgangsklachten
(opvliegers in gezicht + hals), hartritme stoornissen, slapeloosheid: inslaapproblemen,
onrustig doorslapen, hooikoorts.
Leverstagnatie: een rotsblok in de
rivier
Wanneer de energiestroom in lever blokkeert ofwel stagneert, is hij niet
voldoende in staat om voedende energie en vloeistoffen soepel door het lichaam te laten
stromen en het te verdelen. Er is vaak wel voldoende energie, maar het zit vast of staat
geblokkeerd, waardoor het niet stroomt. In de Traditionele Chinese geneeskunde wordt dit
een geblokkeerde leverenergie of leverqi-stagnatie genoemd.
Zie het als een rivierbedding waar water doorheen stroomt. Bij stagnatie ligt er een groot
rotsblok midden in de rivier. Voor het rotsblok hoopt het water zich op, achter het blok
staat de rivier droog. Er is dus wel water, maar het stroomt niet meer.
Welke klachten passen bij een
stagnatie?
‘s Morgens moeilijk op gang komen (vermoeid), stramme, stijve pijnlijke
spieren die beter worden bij beweging, stramme gewrichten (vooral heupen), bittere smaak
in de mond , misselijkheid, drukkende, stuwende pijn in de rechterzij/ liezen, verstopping
in het weekend of op vakantie of bij frustratie, PMS (onregelmatige, pijnlijke
menstruatie, gespannen borsten), pijnlijk, zwaar gevoel in de bovenbuik links en rechts
onder de ribbenboog, pijnlijk zwaar (prop)gevoel rond de navel, overgevoeligheid voor
zuivel, ei, noten, chocolade, slecht verdragen van vet voedsel, slecht verdragen van
gebakken of gefrituurd voedsel, cysten, myoomvorming (vleesboom), wisselende stemmingen,
depressief, opgekropte boosheid, astma, druk op de borst.
Van leverstagnatie naar levervuur
Als een stagnatie in de lever lang aanhoudt, kan het uiteindelijk uitmonden in
zogeheten ‘levervuur’. Welke klachten geeft dit? Enkele voorkomende klachten
zijn: een rood gelaat en rode huid, rode vurige huiduitslag (eczeem), slapeloosheid,
bittere of zure smaak in de mond, gal in de mond, hoofdpijn (barstend, kloppend) rond ogen
en bij de slapen, branderige, rode, of bloeddoorlopen ogen, gesprongen adertjes in het
oogwit, gezwollen oogleden, migraine, overgangsklachten (opvliegers over het hele
lichaam), neusbloedingen, bloed ophoesten, bloedend tandvlees, brandend maagzuur,
branderige zure oprispingen, verstopping met branderige en/of droge ontlasting (keutels),
oorsuizingen, harde hoge toon, hoge bloeddruk en verhoogd cholesterolgehalte, nachtzweten
(over het hele lichaam), heftige koorts, laaiende stemmingen, heftige hooikoorts,
depressief, acute oog- of huid- of bijholteontstekingen, lymfklier ontstekingen,
stuiptrekkingen, verspringende pijnen, vurig droog eczeem, overgevoelig voor: rood vlees
en scherpe specerijen, kruiden, koffie en histaminerijke voedingsmiddelen (zoals oude
kaas, zuurkool, tomaat, salami, wijn, tonijn), rode warme opgezette pijnlijke gewrichten,
stekende, scherpe verspringende pijn, restless legs, korte menstruatiecyclus met heftige
pijn voor de menstruatie en heftige bloedingen.
Voor meer informatie zie www.energieherstelplan.nl .
Een uitgebreide
leverklachtenregistratielijst ontvangt u bij de brochure ‘Voedingsadviezen voor de
lever’.
De lever en de constitutie
Van alle drie de constituties (vata, pitta en kapha) heeft de leverstofwisseling
volgens de Ayurveda bij een overmaat aan vata de meeste moeite om gifstoffen goed en snel
te ontgiften. Iemand met veel pitta kan meer verdragen (zoals koffie, chocola, alcohol,
medicatie, vet, e.d.) dan iemand met een vata constitutie of overmaat aan vata. (zie
informatie bij de publicatie 't Went zo’n element' van Marijke de Waal Malefijt &
Tessa Gottschal op www.gottswaal.nl ).
Als u wilt kunt u hier een constitutietest
doen. Zie ook herstellende middelen en meditatie cd's voor de lever op
www.energieherstelplan.nl
