Cultuurverandering nodig om milieu- en gezondheids-problemen te voorkomen
Bij alle bestuurslagen en in alle
ruimtelijke beslissingen moeten gezondheidsknelpunten meegewogen worden. Daarbij moet het
preventiedenken worden verbreed, naast leefstijl moet ook de leefomgeving een
prominente plaats krijgen. Dit waren de belangrijkste aanbevelingen van het symposium
Signalen uit de samenleving, dat het Platform Gezondheid en Milieu en de Vereniging
Partners voor een Gezond
Leefmilieu afgelopen donderdag 19 maart hielden In het symposium kwamen een breed scala
van gezondheid- en milieuproblemen aan de orde die door maatschappelijke organisaties
gesignaleerd waren.Burgers met milieugerelateerde gezondheidsproblemen konden hier
ruimschoots van gedachten wisselen met deskundigen en beleidsmakers over oplossingen. Ook
een panel van VWO leerlingen reageerde fris van de lever op de aangedragen informatie en
discussiepunten.
Signalen uit de samenleving
Voorafgaand aan het symposium had het
Platform Gezondheid en Milieu een brede inventarisatie gehouden onder milieuorganisaties,
patiëntenorganisaties, vrouwenorganisaties en wetenschapswinkels over welke gezondheids-
en milieuproblemen men signaleerde. De resultaten daarvan, aangevuld met bijdragen van
deskundigen en gespecialiseerde organisaties, zijn eind februari gepubliceerd op de
website van het Platform. Deelnemers aan het symposium kregen het rapport van tevoren
toegestuurd. Onder de gesignaleerde problemen bevinden zich niet alleen nieuwe
risico’s zoals nanotechnologie, maar ook nog niet erkende ziektebeelden zoals
overgevoeligheid voor elektromagnetische velden, en problemen die samenhangen met
voortschrijdend inzicht, zoals risico’s van genetisch gemodificeerd voedsel en
vitamine K tekort in het ongeboren kind. Sommige gezondheidsproblemen hangen samen met
toegenomen gebruik, bijvoorbeeld geurstoffen en vuurwerk; andere zijn helemaal niet nieuw
maar worden genegeerd omdat de wet niet overtreden wordt. Vraagtekens worden geplaatst bij
de kwaliteit van de emissiecijfers en de wetenschappelijke rapporten waarop de overheid
haar beleid baseert. Pogingen om die aan te vechten stuiten vaak op een muur van onwil,
gevestigde belangen en een doofpotcultuur. Een instelling voor onafhankelijke arbitrage of
toezicht op de kwaliteit van overheidsrapporten ontbreekt.
Jeugdpanel
Leerlingen van de Democratische School in
Soest roerden zich stevig in de discussie. Waarom zouden genetisch gemodificeerde planten
wezenlijk verschillen van traditioneel veredelde gewassen? En leden
de mensen met overgevoeligheidssyndromen niet aan ingebeelde ziekten? De praktijkgevallen
van huisarts Liesbeth Adriaansens maakten wel indruk. Zij gebruikt in haar praktijk een
field analyser. Met behulp van dat apparaat kan zij laten zien dat het gebruik van een
headset al een hoop verschil kan maken. Ook zijn er verschillen tussen de verschillende
merken toestellen. Suggestie van de jeugd: plaats op mobieltjes, net zoals op pakjes
sigaretten, een waarschuwing. Na de pauze stalen de leerlingen de show door hun kennis van
gezondheid en milieu te demonstreren in een door dagvoorzitter Hans Böhm geleide quiz.
Zij bleken door de bank genomen allen behoorlijk goed op de hoogte en eindigden dan ook
gelijk.
Anders kijken, anders meten
Goed meten is een probleem, dat werd
geïllustreerd door de Vereniging Houd Zijpe Leefbaar. Naar aanleiding van vragen en
klachten van bewoners in de Bollenstreek over pesticiden in de lucht deed TNO onderzoek.
Maar in het eindrapport werden de resultaten van in het hele land gemeten waarden
gemiddeld, zodat de zeer hoge waarden in de bloembollengebieden onder de tafel verdwenen.
Geld om het gehalte bestrijdingsmiddelen in het lichaam van de bewoners te meten, kon niet
gevonden worden. Uit de zaal komt een woord van hoop: waterschappen laten tegenwoordig
urine van bewoners analyseren op zware metalen en medicijnresten in verband met de werking
van de waterzuiveringsinstallaties. Misschien valt er langs die weg iets te bereiken?
Combinaties van blootstellingen aan
meerdere milieufactoren blijken toch tot ziekte te kunnen leiden, hoewel per factor de
normen niet overschreden worden. Maar soms werken de milieufactoren op hetzelfde orgaan in
of veroorzaken ze hetzelfde ziektebeeld. Lawaai, licht, stank, elektromagnetische straling
en zich zorgen maken kunnen leiden tot slaapstoornissen Slaaponderzoeker Peter Meerlo van
de Rijksuniversiteit Groningen hield de klachtenregistratie van het Meldpunt Gezondheid en
Milieu tegen het licht en verklaarde dat de meest gemelde gezondheidsproblemen die
veroorzaakt worden door geluid, best zouden kunnen samenhangen met een verstoorde slaap.
Verstoorde slaap wordt in verband gebracht met tal van gezondheidsproblemen:
concentratiestoornissen, vermoeidheid, hart en vaatziekten, diabetes en depressie. Naar
verhouding ontbreekt het aan experimentele gecontroleerde studies, waar oorzaak en gevolg
goed kunnen worden onderscheiden. Maar er is meer en meer bewijs dat bijvoorbeeld
depressie eerder een gevolg is van slaapstoornissen dan een oorzaak. Hij bepleitte het
monitoren van slaapkwaliteit, eenvoudig en goedkoop, als indicator voor een gezonde
leefomgeving.
Kwetsbaarste groepen
Kankerspecialist professor Larebeke uit
Gent hield het publiek voor, dat 75% van de genetische schade, die op latere leeftijd tot
kanker kan leiden, al vóór de geboorte plaatsvindt. Foetussen en zuigelingen zijn vele
malen gevoeliger voor allerlei soorten van blootstellingen. Veelgebruikte stoffen zoals
bisfenol A, een weekmaker in plastic, zouden verboden moeten worden, ook al omdat zij in
zeer lage concentraties kankerbevorderend werken bij volwassenen. Kanker neemt in Europa
nog steeds toe en zal zich naar verwachting stabiliseren op 50% kans gerekend over het
hele leven. Het weinige onafhankelijke onderzoek dat gedaan wordt naar genetisch
gemodificeerde gewassen wijst ook op foetussen en kinderen als de gevoeligste groep: bij
een aantal studies worden groei- en ontwikkelingsstoornissen gevonden in dierproeven.
Ook onder volwassenen bestaan extreem
gevoelige groepen. De gezondheidsklachten, die geregistreerd worden door het Meldpunt
Gezondheid en Milieu zijn in meerderheid afkomstig van mensen, die overgevoelig zijn voor
milieufactoren als geurstoffen, laagfrequent geluid of elektromagnetische velden. Het
gebruik van geurstoffen is enorm toegenomen, evenals het aantal toepassingen.
Maandverband, drukwerk, plastic zakken, babyluiers, alles moet een geurtje hebben. Er is
zelfs een speciale lijn toiletpapier voor peuters met chocolade of aardbeiengeur! Nieuw
zijn de omgevingsgeuren: de lucht van versgebakken brood of versgemalen koffie voor
bakkerijen, espressobars of voor toepassing in verpakkingsmateriaal. Toppunt van deze
onzin is een geur van verschaald bier en asbakken voor gebruik in cafés met rookverbod.
Uit de zaal wordt gemeld dat mensen, die gevoelig zijn voor elektromagnetische velden,
vaak ook gevoeligheid ontwikkelen voor geur en geluid.
Aanbevelingen
Panel en zaal zetten zich na dit alles aan
de taak om aanbevelingen te formuleren voor de overheid. Er waren nogal wat punten: gebrek
aan goed, onafhankelijk onderzoek, uitholling van de rechtspositie van de burger en
ontmanteling van het systeem van overheidstoezicht op de volksgezondheid door
bezuinigingen en privatisering. Een inwoner van Breukelen, die wilde inspreken op het
rapport luchtkwaliteit, werd door de gemeente verwezen naar de provincie, door de
provincie naar de regio, maar heeft uiteindelijk niet kunnen inspreken. De nieuwe wet
ruimtelijke ordening is op het punt burgerparticipatie en gezondheid ook niet bepaald
duidelijk. De MER (Milieueffectrapportage) is aan veranderingen onderhevig. Wil het
gezondheidsbelang verantwoord worden meegewogen, dan moet het in een vroeg stadium worden
meegenomen, maar de MER nieuwe stijl beperkt zich tot een toets aan het eind van het
traject. Senator Paul Peters (SP) geeft de overheid mee, dat nieuwe wetgeving ook moet
worden geëvalueerd, iets wat vrijwel nooit gebeurt. De organisaties en groepen geeft hij
mee om meer in de huid van de overheid te kruipen: hoe zou jij het probleem aanpakken, als
het jouw verantwoordelijkheid was? Cobi de Blécourt, oud 1e Kamerlid van de VVD vult aan,
dat de burgers met één stem moeten spreken, in plaats van elkaar te beconcurreren. Zij
bepleit een betere afbakening van bevoegdheden en verantwoordelijkheden, zodat het voor de
burger ook helder is wie hij kan aanspreken. De overheid zou meer op de inhoud moeten
letten in plaats van de procedure centraal te stellen. Geert Verstegen (Brabantse
Milieufederatie) vindt het niveau van de gemeente te laag om de problemen van milieu en
gezondheid te voorkomen. Europarlementslid Alexander de Roo (Groen Links) ziet meer heil
in het stellen van strengere normen, ook voor elektromagnetische velden, en deze strikt te
handhaven. Verder wil hij een verbod op stoffen die het ongeboren kind schaden. Diederick
Sprangers van de Stichting Genethica bepleit een openbaar debat tussen prominente politici
en wetenschappers over de hier gesignaleerde risico’s met als inzet de vraag: Zijn
maatregelen op grond van het voorzorgsbeginsel nodig?
Iedereen kan zich vinden in de aanbeveling
dat gezondheidsknelpunten in een zo vroeg mogelijk stadium moeten worden meegenomen in
alle bestuurslagen en in alle ruimtelijke beslissingen. Het preventiedenken moet worden
verbreed, naast leefstijl moet ook de leefomgeving een prominente plaats krijgen.
Het achtergrondrapport en de PowerPoint
presentaties zijn te vinden op
www.gezondheidenmilieu.nl
